Giới thiệu

Bangladesh là một trong những nước đông dân nhất thế giới. Nạn nghèo đói luôn đè nặng lên cuộc sống của đại đa số dân chúng. Kinh tế sa sút vì mưa bão, lũ lụt liên tục. Bangladesh được độc lập năm 1971, nhưng đất nước trải qua nhiều thời kỳ biến động trên chính trường và chế độ quân nhân. Tuy nhiên, từ năm 1991 đến nay, thể chế dân chủ đã được thành hình trong nước.

Tên nước: Cộng hoà Nhân dân Bangladesh.
Dân số: 146, 8 triệu người.
Ngôn ngữ: Tiếng Bangla, Anh ngữ, cùng 96 thổ ngữ các bộ tộc.
Tôn giáo: Hồi giáo, Ấn giáo.
Thành phần sắc tộc: Bengali (98%), các bộ tộc.
Tuổi thọ: 61 tuổi (nữ), 61 tuổi (nam).
Giáo dục phổ cập: 43%.
Thủ đô: Dhaka.
Tổng diện tích: 144.000 km vuông.
Giáp ranh: Ấn Độ, Miến Điện.
Chính thể: Cộng hoà.
Đứng đầu nước: Tổng thống Giáo sư Tiến sĩ Lajuddin Ahmed.
Đứng đầu chính phủ: Fakhruddin Ahmed lãnh đạo chính phủ tạm thời trước khi bầu cử dự trù được tổ chức vào năm 2007.
Tiền tệ: Bangladesh taka.
Đối tác thương mại: Hoa Kỳ, Đức, Anh, Pháp.

Vấn đề chính

- Dân số quá đông là vấn đề chính gây ra nhiều quan ngại. Hơn 30% dân số sống trong tình cảnh nghèo khổ cùng cực.

- Mưa bão, lụt lội thường xảy ra, làm thiệt hại cơ sở hạ tầng khắp nơi trong nước, cũng như gây chết chóc và dân chúng mất nhà, mất cửa.

- Các đoàn thể nhân quyền quốc tế bày tỏ niềm quan ngại việc chính quyền Bangladesh bị tố hà hiếp dân, kể cả áp chế phụ nữ; cảnh sát tra tấn, đánh đập tù nhân.

- Sự hoành hành của thành phần tôn giáo cực đoan. Tháng 08/2005, một tổ chức Hồi giáo bị cấm hoạt động trong nước đã gây ra nhiều vụ nổ khiến hàng chục người thiệt mạng. Sự việc này khiến chính quyền nhìn nhận chưa có biện pháp đối phó thích đáng với thành phần tôn giáo cực đoan.

Lịch sử

Lãnh thổ Bangladesh hiện nay là khu vực từng diễn ra nhiều sự kiện trong lịch sử, cụ thể như các sắc dân, với những nền văn hoá khác biệt đã theo nhau đặt chân đến vùng này, như người Dravidian, người Indo-Aryan, Mông Cổ-Mughul, Ả-Rập, Ba Tư, Thổ Nhĩ Kỳ và người Âu châu. Khoảng cuối thế kỷ 12, Hồi giáo đã có đông đảo tín đồ trong vùng Bengal, và từ đó đến nay, tôn giáo này đã chi phối lịch sử và sinh hoạt chính trị trong khu vực.

Vào thế kỷ 16, Đế quốc Moghul thu tóm vùng Bengal, nhưng chỉ một thế kỷ sau, quyền lực đế quốc này bắt đầu suy yếu dần trước ảnh hưởng ngày một lớn mạnh của các nước Âu châu trên khắp vùng tiểu lục địa Ấn Độ. Chẳng mấy chốc, Bengal nằm dưới quyền cai quản của Công ty Đông Ấn thuộc Anh và tiếp đó, sau khi trấn áp vụ Nổi Loạn ở Ấn Độ vào năm 1857, chính phủ Anh trong gần một thế kỷ, đã trực tiếp cai trị Bangladesh, một phần đất lúc ấy thuộc hai tỉnh Bengal và Assam ở Ấn Độ.

Khi trao trả độc lập cho Ấn Độ năm 1947, Anh quốc cũng tạo ra Pakistan: một quốc gia gồm hai phần Tây Pakistan và Đông Pakistan, nằm cách nhau hơn 1000km và bị ngăn đôi ở giữa là Ấn Độ. Phần Đông Pakistan gồm vùng Bengal và một phần tỉnh Assam.

Cuối thập niên 1960, dân chúng ở phần Đông Pakistan ngày càng bất mãn vì chế độ thống trị và bóc lột của chính phủ trung ương ở phần Tây Pakistan. Tình trạng tranh chấp lên tới cao điểm, khi Liên đoàn Awami, một chính đảng quốc gia ở Đông Pakistan giành đa số phiếu trong cuộc bầu cử năm 1970, nhờ cương lĩnh Đông Pakistan phải được nhiều quyền tự trị hơn nữa.

Tuy nhiên, Tổng thống Pakistan từ chối công nhận kết quả bầu cử. Đứng trước thái độ này, dân chúng ở phần Đông Pakistan nổi dậy, đồng thời tổng đình công xảy ra khắp nơi để bày tỏ thái độ phản đối. Cuối cùng năm 1971, Đông Pakistan tuyên bố trở thành một quốc gia độc lập dưới tên gọi Bangladesh. Ngay sau đó, chính phủ Tây Pakistan đưa binh lính sang phần Đông Pakistan để đập tan phong trào ly khai. Hậu quả nội chiến đẫm máu xảy ra trong một thời gian ngắn. Nhưng nhờ sự yểm trợ của quân đội Ấn, Tây Pakistan bị đánh bại và đất nước Bangladesh được chính thức ra đời.

Một giai đoạn mới

Năm 1972, người sáng lập ra Liên đoàn Awami, Sheikh Mujib trở thành thủ tướng đầu tiên của Bangladesh. Ba năm sau, vì nền dân chủ lập hiến bị thay thế bằng một chế độ độc đảng nên nhiều tướng lãnh đâm ra bất mãn. Tháng 08/1975, quân đội Bangladesh đứng lên lật đổ chính phủ, sát hại Mujib, đồng thời ban hành thiết quân luật trên toàn quốc.

Những năm sau đó, chính trường Bangladesh liên tục bất ổn, hết quân đội đảo chính, đến chính khách bị ám sát và thiết quân luật được áp đặt trong nhiều giai đoạn. Phải đến năm 1978, chế độ dân chủ mới được phục hồi ở Bangladesh trong một thời gian ngắn, khi Thiếu tướng Zia ur-Rahman, một lãnh tụ được lòng dân đắc cử tổng thống. Dưới chế độ cai trị của ông, hiến pháp quy định Hồi giáo là tôn giáo chính trong nước. Tuy nhiên, Tướng Zia bị ám sát năm 1981 và chế độ quân nhân lại được phục hồi ở Bangladesh.

Tướng Ershad chấp chánh năm 1982 và năm sau, lên làm tổng thống. Ông cầm quyền đến năm 1991, thì buộc phải từ chức vì sự phản đối của phe đối lập dưới sự lãnh đạo của Đảng Quốc gia Bangladesh và Liên minh Awami. Đây là một lực lượng được quần chúng ủng hộ mạnh mẽ chưa từng thấy từ trước cho tới lúc đó tại Bangladesh.

Bầu cử dân chủ được tổ chức năm 1991. Kết quả ứng viên của Đảng Quốc gia Bangladesh, bà Begum Khaleda Zia, tức goá phụ của Tướng Zia, trở thành nữ thủ tướng đầu tiên tại Bangladesh. Cùng năm đó, nhờ hiến pháp được tu chính, cơ cấu quốc hội được thành hình và quyền hành được trao trả lại cho văn phòng thủ tướng.

Từ đó đến nay, chính trường Bangladesh chịu sự chi phối của hai phụ nữ: bà Khaleda Zia và lãnh tụ Liên đoàn Awami, Sheikh Hasina Wajed, tức ái nữ của cố thủ tướng Sheikh Mujib. Sau 21 năm ở vị thế đối lập, Liên đoàn Awami cuối cùng dành thắng lợi trong cuộc bầu cử năm 1996. Kế đó, trong cuộc bầu cử vào năm 2001, khi liên minh 4 đảng phái do Đảng Quốc Gia Bangladesh cầm đầu, thắng cử vẻ vang, bà Khaleda Zia lại lên nắm quyền thủ tướng.

Tháng 07/2004, Bangladesh bị lụt nặng, khoảng 600 người thiệt mạng và 30 triệu người lâm cảnh màn trời chiếu đất vì cơn thiên tai được cho là lớn nhất trong vòng 6 năm trước đó.

Tháng 08/2005, Bangladesh rung chuyển vì hơn 400 vụ nổ. Các quả bom tự chế sát hại 28 người, kể cả 4 phần tử khủng bố tự sát, và hơn 100 người bị thương. Theo cảnh sát, thủ phạm là tổ chức Jamaatul Mujahideen Bangladesh, một đoàn thể Hồi giáo bị cấm hoạt động vì đòi hỏi luật Hồi giáo phải được ban hành trong nước.
Năm 2006, toàn quốc Bangladesh gần như tê liệt vì các đảng đối lập phát động phong trào đình công nhằm buộc chính quyền phải cải tổ luật bầu cử.

Đến cuối năm 2006, các đảng đối lập lại bày tỏ thái độ phản đối vì Tổng thống Lajuddin Ahmed tự nắm quyền lãnh đạo chính phủ tạm thời, trước khi bầu cử diễn ra vào tháng 01/2007.

Chính phủ

Cộng Hoà Nhân Dân Bangladesh là nước theo chính thể dân chủ lập hiến. Lãnh thổ được chia thành sáu khu vực hành chính.

Cơ chế quốc hội dân chủ được thành lập năm 1991, sau 20 năm chính trường liên tục bất ổn, kèm theo nhiều giai đoạn thiết quân luật, quân đội nắm quyền và một số vụ ám sát chính khách.

Quốc hội Bangladesh chỉ có một viện duy nhất, bao gồm 300 đại biểu do dân bầu trực tiếp, giữ nhiệm kỳ 5 năm. Tổng thống là nguyên thủ quốc gia, được quốc hội bầu ra để giữ nhiệm kỳ 5 năm. Thủ tướng có nhiệm vụ chọn người vào nội các và cũng là nhân vật nắm trọn quyền hành pháp.

Kinh tế

Mấy năm gần đây, tỷ lệ tăng triển kinh tế của Bangladesh luôn ở mức khoảng 5%; nhưng vì tiến trình cải tổ kinh tế chậm chạp nên đất nước chưa thoát cảnh nghèo đói mà chủ yếu vẫn phải dựa vào ngoại viện.

Hơn 90 xí nghiệp quốc doanh nằm trong danh sách phát mại hay giải thể. Đứng trước hiện tình kinh tế khó khăn, chính phủ Bangladesh buộc các ban ngành và doanh nghiệp phải tự xoay sở lấy nguồn vốn.

Ngành sản xuất đóng góp phân nửa Tổng Sản Lượng Nội Địa của Bangladesh. May mặc chiếm tới 70% tổng trị giá hàng xuất cảng, phần còn lại thu về từ các ngành công nghiệp như sản xuất giấy, dệt vải và hoá dầu.

Tuy nhiên, nông nghiệp vẫn là ngành cơ bản trong nền kinh tế Bangladesh, vì đóng góp tới 22% Tổng Sản Lượng Quốc Nội và thu hút hơn 60% lực lượng lao động. Gạo là loại cây trồng chính yếu. Bên cạnh đó, các hoa mầu khác có lúa mì, đay, mía và trà.

Bangladesh là nước sản xuất nhiều đay nhất thế giới. Sợi đay được dùng để dệt bao tải, vải bố hay bện dây thừng. Tuy nhiên, ngành trồng đay ngày càng phải cạnh tranh khốc liệt với công nghệ sợi tổng hợp, một sản phẩm đang có chiều hướng thay thế đay.

Một nguồn lợi tức nữa đóng góp vào nền kinh tế Bangladesh là số tiền lương của công nhân Bangladesh làm việc ở nước ngoài gởi về cho gia đình thân quyến. Theo ghi nhận, khoản tiền này tăng nhanh trong 20 năm qua.

Hầu như năm nào, mưa gió bão bùng cũng gây lụt lội khiến cho khoảng một phần ba lãnh thổ Bangladesh bị chìm dưới biển nước. Hậu quả là đà phát triển kinh tế của Bangladesh năm nào cũng bị khựng lại. Ngoài ra, một vấn nạn nữa là tỷ lệ thất nghiệp còn rất cao trong nước.

(Để đọc nguyên bản tiếng Anh, mời qúy vị bấm vào cờ hiệu nước Úc ở góc phải bên trên trang này.)