Hai cách bảo quản.

Hiện nay, ở giai đoạn đầu của quy trình cấy ghép gan, sau khi gan được lấy từ người hiến tặng, bộ phận này có thể được giữ tươi cho đến 15 tiếng đồng hồ nếu được để trong hộp nước đá. Tuy nhiên, theo một phương pháp mới được nghiên cứu, gan được nối với các linh kiện phụ trợ để tiếp tục vận hành bên ngoài cơ thể con người, bộ phận này có thể tồn tại trong trạng thái tươi tới 72 tiếng đồng hồ. Với thời gian gia tăng đó, số gan tươi bệnh viện có thể dùng để tiến hành ngay các ca lắp ghép sẽ tăng gấp đôi.

PV: Bác sĩ Constantin Coussios, một chuyên viên về thuật chế y sinh tại đại học Oxford đã tìm ra phương pháp này. Ông giải quyết cho y khoa một vấn đề nan giải từ lâu là làm sao kéo dài thời gian lưu trữ gan của người hiến tặng.

Phóng viên Đài Úc Robyn Williams tường trình về công trình nghiên cứu của Bác sĩ Coussios, trong đó ông cho biết làm sao nhóm nghiên cứu của ông tìm ra phương pháp mới, với những cách thức hoàn toàn khác biệt, nếu không muốn nói là đầy nghịch lý để lượng gan dự trữ trở thành nguồn sống của bao người.

Từ ngâm đá…

CONSTANTIN COUSSIOS: “Hiện nay, rất nhiều người trên thế giới cần được cấy ghép gan và ai cũng công nhận đây là một vấn đề lớn. Chẳng hạn như người bị xơ gan hay viêm gan rất cần được ghép gan. Thế nhưng, vấn đề hiện nay là tình trạng thiếu gan để cấy ghép trên thế giới. Ngoài ra, một khi gan được lấy ra khỏi cơ thể người hiến, bộ phận này chỉ có thể được bảo quản trong thời gian rất ngắn."

"Vì vậy, có hai vấn đề phải giải quyết - trước hết là làm sao có thêm người tình nguyện hiến gan, và hai nữa làm sao giữ cho gan tươi lâu hơn cho tới khi bộ phận này được ghép vào đúng người nhận mà không xẩy ra phản ứng. Đấy là chưa nói đến chuyện cải thiện điều kiện làm việc cho nhân viên giải phẫu trên khắp thế giới, những người phải làm việc bất kể giờ giấc đêm ngày ngay khi nào có gan người hiến để mang ghép cho bệnh nhân."

PV: “Các phản ứng hóa học trong quy trình phân hủy diễn ra rất nhanh ngay sau khi gan được lấy ra khỏi cơ thể người hiến, có phải vậy không, thưa Bác sĩ?”

CONSTANTIN COUSSIOS: “Đúng vậy, cái khác biệt giữa phương pháp được áp dụng lâu nay với cách của chúng tôi chính là ở chỗ làm sao kéo dài thời gian phân hủy. Kỹ thuật lâu nay là hạ nhiệt nghĩa là trữ gan trong nước đá, đại khái cũng giống như bỏ thịt vô tủ lạnh vậy thôi. Mục đích chính của việc giữ lạnh là làm chậm quy trình biến dưỡng trong gan nhưng vẫn để cho gan hoạt động tức là tế bào gan vẫn tiêu thụ oxygen, nhưng với mức độ chậm hơn nhiều so với khi gan ở thân nhiệt bình thường."

"Tuy nhiên, gan vẫn hỏng dần theo tỷ lệ thuận với thời gian ngâm lạnh. Ngược lại, nếu gan được duy trì để tiếp tục vận hành suốt thời gian bảo quản, quy trình phân hủy sẽ bị chặn lại. Nên biết với phương pháp làm lạnh hiện nay, các bộ phận như gan, tim hay thận chưa lắp ghép, chỉ được giữ tươi bên ngoài cơ thể con người từ 12 tới 15 tiếng đồng hồ là cùng.”

… tới tiếp máu.

PV: “Vậy giải pháp của ông như thế nào?”

CONSTANTIN COUSSIOS: “Vấn đề được đặt ra ở đây là tại sao cứ phải làm lạnh mà không giữ gan ở trạng thái bình thường - nghĩa là tuy gan đã được lấy ra khỏi cơ thể người hiến, nó vẫn được duy trì để vận hành y như nó vẫn nằm trong cơ thể người hiến vậy. Để thực hiện điều này, thay vì được bỏ vào hộp nước đá, gan sẽ được nối với một hệ thống cung cấp máu có chu kỳ khép kín. Gan vẫn nhận đầy đủ máu ấm như thân nhiệt."

"Nhờ hệ thống được thiết kế như vậy, máu vẫn luân lưu và hấp thụ oxygen y như khi được quả tim bơm qua phổi. Điều đó có nghĩa là một bộ phận của hệ thống cũng bắt chước chức năng của phổi. Do đó, gan được cung cấp dưỡng chất chẳng khác nào như khi còn nằm yên trong cơ thể con người. Kết quả là gan vận động như bình thường, vẫn tiếp tục hoạt động bên ngoài cơ thể. Điều kỳ diệu nhất đối với tôi và cũng là động lực khiến tôi say mê ngành y sinh học là tôi được chứng kiến lá gan trong trạng thái được bảo quản như thế tiếp tục sinh ra mật.”

PV: “Gan bên ngoài cơ thể vẫn làm ra mật được cơ à?”

CONSTANTIN COUSSIOS: “Đúng vậy. Điều này cho thấy gan, nếu được duy trì theo phương pháp đó vẫn có thể làm tròn chức năng tổng hợp trong quy trình biến dưỡng của cơ thể. Đây cũng là bằng chứng rất rõ ràng cho thấy gan vẫn tiếp tục vận hành như bình thường, nếu xét tới các mặt như lưu lượng máu, chức năng trao đổi và tổng hợp các chất.”

72 tiếng đồng hồ.

PV: “Trong trạng thái như thế, Bác sĩ có thể giữ cho gan hoạt động được bao lâu?”

CONSTANTIN COUSSIOS: “Cho đến nay, chúng tôi đã duy trì cho gan hoạt động lâu nhất là 72 tiếng đồng hồ. Lý do phải ngừng thí nghiệm là vì các nhân viên theo dõi cuộc nghiên cứu đều kiệt sức vì thiếu ngủ.”

PV: “Nếu không, ông còn có thể giữ cho gan làm việc thêm mấy tuần nữa kia?”

CONSTANTIN COUSSIOS: “Thêm mấy tuần thì tôi không biết, thế nhưng chúng tôi có thể bảo đảm là còn lâu hơn 72 tiếng đồng hồ. Hiện tại, chúng tôi đang cố gắng biến cải thiết bị thí nghiệm thành hệ thống đầu tiên để nghiên cứu lâm sàng và cuối cùng có thể xử dụng với bệnh nhân. Trước mắt, với mô hình thí nghiệm, chúng tôi đã có thể giữ gan tươi nguyên tới 72 tiếng đồng hồ. Chúng tôi đã lắp ghép thành công cho một số bệnh nhân những lá gan được bảo tồn từ 24 tới 48 tiếng. Những người này đã vượt qua giai đoạn nguy hiểm trong tiến trình lắp ghép.”

Thiết bị gọn nhẹ.

PV: “Xin Bác sĩ cho biết thiết bị bảo quản lá gan như thế nào? Liệu thiết bị này có cồng kềnh lắm không, có dễ vận chuyển không?”

CONSTANTIN COUSSIOS: “Hiện thời, thiết bị mẫu mà chúng tôi đang xử dụng lớn bằng một cái đàn dương cầm cỡ nhỏ. Trong vòng 12 tháng tới, thiết bị này sẽ được thu gọn vào một cái hộp vuông với mỗi cạnh chưa đầy 50cm. Như vậy, dễ vận chuyển mà cũng có thể để gọn trong xe cứu thương. Ngoài ra, thiết bị còn được cung cấp nguồn điện riêng. Nói chung, kích thước của máy có lẽ lớn bằng máy chụp siêu âm nên rất gọn nhẹ, có thể di chuyển khắp nơi, có thể xử dụng trong bệnh viện cũng như ngoài đường.”

PV: “Tôi thấy phương pháp của Bác sĩ có thể bảo quản gan của người hiến tặng lâu hơn. Và nhờ vậy, số gan có sẵn để lắp ghép cho bệnh nhân cũng sẽ tăng thêm rất nhiều.”

CONSTANTIN COUSSIOS: “Anh vừa nêu lên một điểm hết sức quan trọng ở đây và đó cũng là khía cạnh chính khiến cho kỹ thuật tôi đang thử nghiệm khác hẳn với cách thức cũ. Trước hết, chúng tôi vững tin rằng phương pháp bảo quản gan trong điều kiện thân nhiệt bình thường hữu hiệu hơn trong việc giữ gan tươi nguyên lâu hơn. Ngoài ra, chúng tôi còn có bằng chứng chắc chắn cho thấy phương pháp bảo quản này có thể giúp lá gan phục hồi phần chức năng đã mất."

"Trên thế giới ngày nay, số lượng gan của người hiến tặng nhiều lắm, nhưng chưa được tận dụng đúng mức. Phần lớn người hiến gan đến nay là những bệnh nhân đã chết nhưng cơ thể còn vận hành. Nói cách khác, gan được lấy từ người hiến khi tim họ vẫn còn đập như những người đã chết lâm sàng, nghĩa là não bộ đã chết nhưng về mặt sinh lý, máu vẫn luân lưu bình thường trong hệ động mạch.”

Gan tái sinh.

CONSTANTIN COUSSIOS: “Bên cạnh đó, nhu cầu về gan ghép ngày càng tăng nên chúng ta phải tìm cách sử dụng một nguồn gan không lý tưởng cho lắm. Đó là gan từ những người hiến sau khi tim họ đã ngừng đập. Chẳng hạn như nạn nhân đang hấp hối vì tai nạn xe cộ, hay vì lên cơn đau tim. Hiện thời, gan của các đối tượng này không được dùng vào việc cấy ghép vì sau khi tim ngừng đập, dù gan của họ vẫn nằm trong cơ thể ở nhiệt độ bình thường, nhưng sau hơn 30 hay 40 phút, máu không còn luân chuyển nên gan đã bị phân hủy rất nhiều. Do đó, cách bảo quản gan bằng đá lạnh không có tác dụng phục hồi nguyên vẹn bộ phận này để có thể cấy ghép an toàn cho bệnh nhân."

"Tuy nhiên, chúng tôi có bằng chứng rất rõ là phương pháp mới thử nghiệm có thể làm cho gan tái sinh… vì một khi gan hoạt động như bình thường, bộ phận này có thể tái tạo những phần bị hư hại. Điều độc đáo hơn nữa là vì chúng tôi giữ cho gan hoạt động suốt thời gian bảo quản nên có thể đo lường khả năng hoạt động của gan để quyết định nên hay không nên lắp ghép lá gan đó cho bệnh nhân. Bằng phương pháp mới, chúng tôi ước tính có thể tăng số gan dự trữ từ 50% đến 100%. Và dựa vào số ca lắp ghép gan trên thế giới hiện nay vào khoảng 15.000 tới 20.000, chúng tôi nghĩ rằng trong 10 năm tới, chúng tôi có thể tăng gấp đôi lượng gan dự trữ.”