Làm research có nhàn?

Trong khi ở Việt Nam, hầu hết chương trình cao học chỉ có một kiểu mẫu duy nhất - học tập trung trong hai năm, hoàn thành những môn chứng chỉ và sau đó kết thúc bằng một luận án lớn, thì chương trình cao học tại các trường đại học ở Úc hiện nay có hai sự lựa chọn: master by coursework (làm cao học thông qua việc hoàn thành các chứng chỉ môn học) và master by research (cao học thông qua việc hoàn thành một luận văn lớn). Ngay chương trình học đầu tiên cũng có thể có hai cách tiến hành: một là lấy học vị master chỉ qua các chứng chỉ và hai là vừa hoàn thành các chứng chỉ vừa làm một đề tài nghiên cứu nhỏ.

Đa số các du học sinh Việt Nam đều lựa chọn chương trình master by coursework, tuy nhiên bài viết này sẽ chủ yếu đề cập tới những khía cạnh của chương trình master by research.

Là học viên của các lớp coursework, đương nhiên sinh viên sẽ phải tới lớp hàng ngày và chịu một sức ép rất lớn của bài tập (assignments) nhưng nếu chỉ làm luận văn, việc chính của học viên chỉ là đọc sách, nghiên cứu và viết, hầu như không phải lên lớp. Độc lập làm việc, độc lập nghiên cứu với luận án của mình với sự hướng dẫn của giáo viên (supervisor) - “như vậy quá nhàn”. Đó là suy nghĩ chung của hầu hết mọi người, tuy nhiên, làm research có thực là ‘nhàn’?

Những định hướng khác nhau của khoá học.

Một trong những lí do chủ yếu khiến cho không nhiều sinh viên sau đại học (postgraduate) lựa chọn chương trình research là bởi so với khoá coursework, thời gian học thường là dài hơn (khoảng hai năm), cách thức học cũng hơi nhàm tẻ (đọc sách, nghiền ngẫm, trao đổi với thầy và viết), không có được cảm giác đi học thật sự. Thêm nữa, các nghiên cứu thường bị cho là ‘hàn lâm, kinh viện’, thiếu đi tính thực tiễn như các môn học coursework, và do đó khả năng xin việc sau khi tốt nghiệp cũng khó khăn hơn. Ở một chừng mực nào đó, những nhận xét trên là chính xác. Tuy nhiên, do đặc thù của mỗi một chương trình học hướng tới những mục đích khác nhau nên đương nhiên tuỳ thuộc vào mỗi học viên mà có sự lựa chọn của mình.

Master by coursework hướng mạnh vào những kiến thức và phân môn thực hành. Sau khi học xong, đa phần các học viên sẽ dừng lại và bước vào thị trường lao động, trong khi đó master by research lại là bước tập dượt đầu tiên cho những người muốn trở thành nhà nghiên cứu hay học giả. Vì lí do này nên sự độc lập làm việc suy nghĩ và giải quyết một vấn đề đặt ra trong luận án khoa học được đưa lên hàng đầu. Những học viên tốt nghiệp khoá học này rất dễ được chuyển tiếp thẳng lên học nghiên cứu sinh (khoá Ph.D), trong khi những người tốt nghiệp khoá coursework thì có thể phải học thêm một chương trình ngắn hạn về nghiên cứu.

Làm research cũng có vất vả riêng.

Trở lại với câu hỏi: “làm research có thực là nhàn?”. Nếu chỉ nhìn trên bề mặt thì có lẽ điều này đúng một khi không phải chịu sức ép bài vở kiểm tra thường xuyên, trong vòng hai năm chỉ phải hoàn thành một luận án chừng 50 ngàn từ. Tuy nhiên, chính điều này lại là một ‘cái bẫy vô hình’ dành cho những học viên. Nếu không tự vạch cho mình một lộ trình hoàn thành chặt chẽ với từng bước rõ ràng, rất có thể thời gian sẽ trôi đi một cách lãng phí trong khi học viên chưa định hình được những gì phải làm. Thêm nữa, lựa chọn nghiên cứu một đề tài, tức là bạn phải trình bày, phân tích và giải quyết nó một cách khoa học, rành mạch và có sức thuyết phục, chứ không phải cứ viết gì thì viết. Điều này càng là một khó khăn lớn khi viết luận văn bằng ngoại ngữ (cụ thể ở đây là tiếng Anh).

Một lợi điểm đối với các du học sinh làm master by research tại Úc là các trường đại học ở đây đều có các coursework nhỏ hay các buổi thảo luận (workshop) nhằm giúp sinh viên hình dung ra con đường và cách thức thực hiện chương trình học của mình. Tại đây các sinh viên còn được cung cấp và bổ sung những kĩ năng tối cần thiết của một nghiên cứu viên độc lập - những điều mà có thể còn bỡ ngỡ trong môi trường học mới, ví dụ cách thức tổ chức và kết cấu một luận văn, cách viết lược sử nghiên cứu (literature review), cách thu thập và xử lí số liệu (data collecting and analysing), cách thức phỏng vấn (interviewing skill).

Hành trình ‘kiến tha lâu đầy tổ’.

Theo học chương trình này, sinh viên không phải chịu sức ép thi cử vào cuối mỗi học kì. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, khối lượng làm việc và thu hoạch của mỗi người cũng không hề nhỏ, và vào cuối mỗi kì, đều phải chứng minh những thành quả làm được với giáo sư hướng dẫn. Ví dụ sau học kì đầu tiên, bạn phải cơ bản xác định được hướng nghiên cứu và cách thức thực hiện đề tài của mình, hiên thực hoá bởi một đề cương chi tiết chừng 6.000 từ, một lược sử vấn đề (literature review) và một danh mục tham khảo (bước đầu) những cuốn sách liên quan tới đề tài đã đọc. Nếu không thực sự làm việc mỗi ngày thì dứt khoát trong một thời gian ngắn bạn không thể hoàn thành những bước này được. Do vậy, nói một cách hình tượng, làm master by research giống như ‘kiến tha lâu đầy tổ’.

Giáo viên hướng dẫn (supervisor) đặc biệt quan trọng với mỗi người làm nghiên cứu. Mỗi học viên sẽ có một giáo viên hướng dẫn chính (principle supervisor) và một đến hai đồng hướng dẫn (co-supervisor). Tuy nhiên, thường thì các giáo viên sẽ chỉ đưa ra những gợi ý hoặc những định hướng cơ bản, còn lại bạn sẽ phải tự hiện thực hoá theo cách của mình. Điều này cho phép học viên được phát huy tối đa khả năng của mình, và đây cũng là điều được khuyến khích trong tư cách là nhà nghiên cứu độc lập: sáng tạo và tự chủ. Tuy nhiên, yêu cầu bắt buộc là bạn phải thường xuyên giữ liên lạc với các giáo sư hướng dẫn trong quá trình nghiên cứu, ít nhất hai tuần một lần bạn phải gặp và trao đổi về những gì đã thực hiện được hoặc đang gặp khó khăn.

Bên cạnh việc tập trung cho đề tài, nếu có thể, bạn cũng nên đăng kí tham gia vào một số coursework liên quan tới việc nghiên cứu của mình. Điều này vừa giúp tránh sự đơn điệu khi đối diện với sách vở, vừa giúp hoà nhập với bạn bè quốc tế và giữ được cảm giác ‘cắp sách lên giảng đường’ rất đặc trưng của thời sinh viên.