Em chọn lối nào?

Giang đang theo lớp 11 chương trình VCE tức hệ tú tài để học tiếp lên đại học thì bỏ dở giữa chừng. Sau vài tuần không thấy em tới trường, tôi hỏi các bạn cùng lớp với Giang thì được biết em đã chuyển sang học một khóa cắt tóc. Ngỡ ngàng vì Giang là học sinh có sức học khá, kinh tế gia đình lại đầy đủ để em có thể học tiếp lên đại học, nhưng quả thật tôi cũng không mấy bất ngờ vì đây là ‘kịch bản’ đã cũ của du học sinh. Tình cờ gặp lại Giang gần đây, tôi mới được em kể lể sự tình. Đấy là một lần tình cờ đang ngồi trên xe điện (tram) đi chợ về nhà thì “được” một chị người Việt lân la đến làm quen. Sau một hồi chuyện trò thân mật và cởi mở, người phụ nữ này ngỏ ý hỏi Giang có muốn nhập cư vào Úc một cách nhanh nhất hay không? Rồi ngay lập tức Giang được giới thiệu tới một vài khóa học nghề để có thể biến điều đó thành sự thật. Hóa ra người phụ nữ kia là nhân viên marketing cho một trường dạy nghề tại Melbourne dành cho du học sinh tại Úc với mục đích nhập cư hơn là hành nghề sau khi tốt nghiệp. Người phụ nữ này được khá nhiều người trong giới du học sinh Việt Nam biết đến vì cũng đã từng ‘mời mọc’ được không ít người trước đó vào học các khóa của trường mình.

Vậy là Giang nghe bùi tai, tặc lưỡi nghe theo lời tư vấn đường mật kia mà không tham khảo thêm ý kiến của bất cứ ai từ gia đình đến thầy cô và bạn bè. Khi thủ tục chuyển trường đã tự giải quyết xong xuôi (vì đã trên 18 tuổi nên có thể hoàn toàn tự giải quyết) Giang gọi điện về gia đình ở Việt Nam xin tiền đóng học phí cho trường mới. Em kể bố em đã quát mắng một hồi trên điện thoại nói là ai cho phép tự ý làm việc ấy, “tao cho mày đi du học để học đại học chứ có phải để thành con cắt tóc đâu?”. Giang nói bố chỉ đồng ý gửi tiền cho nốt lần này rồi tuyên bố sau đấy tự đi mà lo thân. “Có thể lúc ấy bố em giận quá nên nói vậy?”, Giang phân trần trong hy vọng mơ hồ với giọng ngùi ngùi.

Thành là một nam sinh viên khác đang theo học ngành tài chính cũng muốn bỏ giữa chừng để chuyển sang học nghề thành thợ xây dựng (builder) vì nghe nói ngành này dễ xin được việc hơn nhiều so với ngành cậu đang học. Thành kể khi gia đình ở Việt Nam biết chuyện cũng đã hết sức khuyên can và cũng nói rằng “muốn con đi du học không phải để thành một thợ hồ”. Đây chỉ là hai trong số rất nhiều trường hợp muốn đổi ngành học hoặc bậc học giữa chừng vì lý do ‘hậu du học’.

Du học để nhập cư.

Từ năm 2007 đến tháng Tư 2008, nước Úc đã cấp tới 68.000 visa nhập cư cho những người có nghề chuyên môn, trong số đó có tới 19.000 người từng là du học sinh tại Úc. Như vậy có nghĩa là tới 28% giấy phép nhập cảnh (để định cư và/hoặc làm việc) vào Úc bằng con đường học vấn và tay nghề chuyên môn là dành cho những cựu du học sinh vừa mới tốt nghiệp tại một trường đại học hoặc cao đẳng dạy nghề của Úc. Trong chính sách nhập cư của chính phủ Úc trong thời gian gần đây thì đây cũng chính là đối tượng được ưu tiên hơn so với các nhóm đối tượng khác chẳng hạn như đoàn tụ gia đình, kết hôn hay tị nạn…

Chính điều này đã có tác động không nhỏ đến một bộ phận sinh viên quốc tế đang du học tại Úc. Ngày càng có nhiều du học sinh, nhất là những người từ các nước chậm phát triển, đến nước Úc với một mục đích rõ ràng: học xong sẽ nhập cư và kiếm việc làm tại Úc. Nếu cả hai điều này đến cùng một lúc ngay sau khi tốt nghiệp là tốt nhất, nếu không, cái nào đến trước thì ưu tiên xúc tiến luôn. Với những người này, mảnh bằng tốt nghiệp mà không giúp được họ trong việc nhập cư ở lại Úc thì cũng coi như… vô giá trị. Bởi thế, việc chọn ngành học với nhiều sinh viên quốc tế không căn cứ trên những tiêu chí của bản thân và gia đình mà hoàn toàn dựa vào tiêu chuẩn nộp hồ sơ của… Sở Di trú và Công dân Úc. Ước muốn “Học cái gì mình thích, mình cần” trở nên thứ xa xỉ. Thậm chí câu hỏi “Học cái gì để ra làm việc?” cũng không quan trọng bằng thách đố “Học cái gì để có thể ở lại Úc?”. PR (permanent residency) đã trở thành câu thần chú cho việc chọn ngành học.

Du học sinh Việt Nam tới Úc ngày một nhiều với tốc độ tăng tới 47,9% vào năm 2007. Tốc độ này đứng hàng thứ 5 trong số các nước có du học sinh tại Úc, chỉ đứng sau Ấn Độ, Trung Quốc, Nepal và Ả rập Saudi. Và sinh viên Việt Nam cũng không hề thờ ơ với chính sách nhập cư của Úc. Trên thực tế, du học sinh Việt Nam đến từ miền Nam Việt Nam có xu hướng nhạy bén và cởi mở hơn so với du học sinh đến từ miền Bắc trong vấn đề tìm kiếm cơ hội định cư tại Úc sau khi tốt nghiệp. Điều này có lẽ bởi người dân miền Nam đã quen với vấn đề định cư ở nước ngoài nên trong quan niệm cũng có phần thông thoáng hơn. Phần nữa, một bộ phận không nhỏ du học sinh miền Nam khi sang Úc du học đã có sẵn các mối quan hệ, thậm chí là ruột thịt, với cộng đồng người Việt ở đây vẫn quen gọi là ‘Việt kiều’.

Con đường ngắn nhất?

Theo tính toán của nhiều du học sinh thì cách nhanh nhất và cũng kinh tế nhất để có được PR là chuyển sang các khóa học nghề (vẫn được gọi là VET). Tuy nhiên không phải tất cả các ngành nghề được đào tạo trong các trường dạy nghề (TAFE) đều được du học sinh yêu thích như nhau. Chỉ có những ngành nào được chính phủ ưu tiên nhập cư mới có sức hút mạnh mẽ nhất với học sinh quốc tế đang học tại Úc. Do đó, hai ngành nóng nhất trong những năm qua là các nghề nhà hàng khách sạn (trong đó đứng đầu là nghề đầu bếp) và nghề cắt tóc. Thông thường, để hoàn thành một khóa học như thế, du học sinh chỉ phải mất có 2 năm học (full time).

So với năm ngoái, số lượng học sinh đăng ký theo học các khóa VET năm nay đã tăng vọt tới 44,8%. Điều ấy chứng tỏ một điều giáo dục Úc đã rất thành công trong việc PR (public relation) hình ảnh của mình. Không phải ngẫu nhiên mà giáo dục Úc giờ đây đã trở thành ngành xuất khẩu dịch vụ (tại chỗ) hàng đầu của đất nước này. Chính nhờ công tác tiếp thị tốt cùng với hàng loạt dịch vụ chăm sóc khách hàng đi kèm mà giáo dục Úc vẫn đang ngày một thêm thu hút du học sinh toàn thế giới bất kể việc đồng đô la Úc đang leo thang khiến việc học ở Úc ngày càng trở nên đắt đỏ.

Không chỉ mỗi khóa học nghề tăng vọt mà ở tất cả các chương trình khác, số lượng đăng ký theo học của du học sinh cũng tăng rất ấn tượng. Các khóa học tiếng Anh tăng 22,5%, các trường trung học tăng 20,3%, các trường đại học tăng 9,8% và các khóa học dự bị hoặc chuyển tiếp trước khi vào học một khóa chính thức cấp bằng cũng tăng tới 9,3%.

Mức tăng du học sinh trung bình ở tất cả các khóa học đạt tới 30%, như vậy là ‘quá nóng’. Các nhà giáo dục Úc đã lên tiếng cảnh báo về mức tăng trưởng có nguy cơ không bền vững này. Những người này đồng thời cũng thẳng thừng kêu gọi giới chính khách hãy ngưng ngay việc “vắt sữa” mà tăng cường đầu tư cơ bản hơn nữa cho ngành giáo dục thì mới mong duy trì được chất lượng đào tạo cũng như danh tiếng vốn có của ngành giáo dục Úc.