Thảm họa quốc gia.

“Thảm họa quốc gia” là cụm từ các nhà giáo dục dùng để chỉ tình trạng sụt giảm nghiên cứu sinh Úc. Lý do quan ngại mà họ đưa ra là Úc muốn trở thành một trong những nền kinh tế tri thức hàng đầu thế giới trong khi những người sẵn sàng cho công việc nghiên cứu thể hiện qua số lượng đăng ký làm tiến sỹ lại ngày càng ít đi.
Sự thực thì Úc chưa đến nỗi thiếu tiến sỹ. Bằng cớ là một trong những yêu cầu để trở thành giảng viên tại tất cả các trường đại học của Úc là phải có bằng Tiến sỹ và nước Úc thiếu giáo viên phổ thông và cao đẳng dạy nghề nhưng không thiếu giảng viên đại học. Tuy nhiên, với tầm nhìn xa trông rộng, ngành giáo dục Úc không đợi đến lúc nguy cơ ‘thiếu hụt đội ngũ kế cận’ gần kề hay thậm chí là xảy ra rồi mới buông lời cảnh báo.

Tuần trước, Trường Đại học Quốc gia Úc (The Australian National University) là trường danh tiếng nhất đất nước và luôn có tên trong bảng xếp hạng các trường đại học hàng đầu trên thế giới đã đưa ra những lời đanh thép trong cuộc họp với ủy ban tại Hạ viện. Theo đó thì đây phải là cuộc cạnh tranh mang tính quốc tế thu hút nhân tài cho nước Úc. Đại diện cho các trường đại học Úc đã nêu ra một thực trạng là các nước (phát triển) khác không chỉ đầu tư cho người tài của họ mà còn đang tìm kiếm và thu hút chính những người tài năng nhất của nước Úc. Để tránh tình trạng chảy máu chất xám của Úc, không gì khác hơn là phải tăng số lượng sinh viên, đổi mới tư duy và đồng thời cấp thêm ngân quỹ cho giáo dục. Nếu không làm được điều này thì nước Úc khó lòng đạt được mục tiêu trở thành quốc gia có nền kinh tế tri thức hàng đầu thế giới như đất nước này vẫn hằng mong muốn.

Theo số liệu thống kê, số lượng người Úc đăng ký làm nghiên cứu sinh toàn thời gian (full time) năm 2006 chỉ có 4.510. Con số này hồi năm 2000 là 5.068. Tuy nhiên so với năm 1996 thì con số của năm 2006 lại tăng tới gần 500 người. Nhưng nói gì thì nói, rõ ràng với dân Úc nói chung thì làm nghiên cứu sinh là một ‘nghề’ không hấp dẫn.

Tăng giá trị và thời gian cấp học bổng.

Sự thực là kể cả có học bổng toàn phần thì một người làm nghiên cứu sinh tại Úc chỉ được cấp khoảng hơn 2 ngàn đô la Úc mỗi tháng. Nếu nghiên cứu sinh là những trí thức đến từ các nước thuộc thế giới thứ ba thì đây quả là khoản tiền trong mơ nếu họ quy đổi ra tiền tệ nước họ. Nhưng nếu nghiên cứu sinh là người Úc thì đây là số tiền tương đối bèo bọt. Thực chất, số tiền này chỉ tương đương với thu nhập hàng tháng của một người làm công việc tay chân đang hưởng lương ở mức khởi điểm. So sánh như thế để thấy việc một sinh viên Úc ra trường và đã đi làm rồi lại nghỉ làm để đi học tiến sỹ thì quả là một sự ‘hy sinh’ lớn lao chỉ xét riêng ở góc độ kinh tế.

Giáo dục Úc tất nhiên không đào tạo ra những tiến sỹ giấy, nhưng việc dân Úc bỏ công bỏ việc để đi làm tiến sỹ trong khi không chắc tương lai nghề nghiệp có sử dụng đến cái bằng đó hay không thì vẫn bị coi là viển vông không tưởng như thường. Dân nghiên cứu sinh là người Úc đa phần là những sinh viên tốt nghiệp đại học xuất sắc, có học bổng và vẫn đam mê nghiên cứu thì chỉ cần học thêm một năm ‘honour’ (tạm gọi là chuyển tiếp sinh) rồi làm thẳng luôn tiến sỹ một lèo. Bởi thế cho nên nhiều tiến sỹ Úc chỉ có tuổi đời 25, 26 bởi họ theo đúng lộ trình học vấn thẳng băng và suôn sẻ nhất. Còn với những người ở độ tuổi ngoài 30, tức là đang bước vào độ ổn định và độ chín của nghề nghiệp để có thể ‘gặt hái’ tốt nhất, mà lại bỏ lửng ra vài năm để đi làm tiến sỹ thì quả là mạo hiểm. Vì cho dù có học bổng để làm nghiên cứu sinh thì những người này vẫn chịu thiệt thòi về thu nhập so với lúc đang đi làm, ấy là còn chưa kể tới các ‘chi phí cơ hội’ khác.

Do đó, trong số các giải pháp kiến nghị mà ngành giáo dục Úc đưa ra cho chính phủ Úc có hai vấn đề quan trọng. Một là phải có một định hướng nghề nghiệp tốt hơn nữa cho những người làm công tác nghiên cứu để đảm bảo cho họ có một tương lai rõ ràng và sáng sủa. Hai là phải tăng giá trị của mỗi một xuất học bổng làm nghiên cứu sinh song song với việc kéo dài thêm thời gian được cấp học bổng. Có làm như thế mới mong thu hút được dân Úc quan tâm hơn nữa tới những công việc liên quan đến nghiên cứu.

Nên chấp nhận du học sinh part time?

Để khắc phục tình trạng thiếu hụt nghiên cứu sinh, các trường đại học Úc còn đưa ra kiến nghị với chính phủ phải có những chính sách thu hút sinh viên quốc tế đăng ký làm tiến sỹ nhiều hơn nữa. Trong đó có một sáng kiến táo bạo là nước Úc nên chấp nhận cho du học sinh làm tiến sỹ dưới dạng bán thời gian (part time) để họ còn có thời gian đi làm. Từ trước đến nay, hình thức học bán thời gian ở tất cả các cấp học (trừ phổ thông) chỉ được phép áp dụng cho học sinh và sinh viên là người Úc. Còn với tất cả du học sinh thì bắt buộc phải học toàn thời gian (full time). Điều này khiến cho nhiều du học sinh, nhất là những người có ý định nhập cư sau khi tốt nghiệp, sẽ chọn những ngành học ngắn nhất, vừa tiết kiệm kinh phí, vừa tiết kiệm thời gian. Do đó, không mấy ai là du học sinh lại đi làm nghiên cứu sinh tự túc cả. Tất cả những sinh viên Việt Nam đang làm tiến sỹ tại Úc mà tôi biết đều là có học bổng từ quỹ này hoặc quỹ kia.

Nới lỏng quy chế cấp visa, chấp nhận cho du học sinh làm tiến sỹ bán thời gian sẽ là một cách thu hút sinh viên quốc tế theo hình thức đào tạo này bởi họ sẽ có nhiều thời gian đi làm hơn để tăng thu nhập trang trải cho việc học và sinh hoạt. Tất nhiên, thời gian học của họ cũng lại phải kéo dài hơn.

Hiện nay, tỉ lệ sinh viên quốc tế theo hệ đào tạo nghiên cứu tại Úc chỉ chiếm có 17%, trong khi tỉ lệ này tại Anh lên tới 40%. Các nhà giáo dục Úc khuyến nghị rằng thay đổi chính sách với du học sinh, trong đó có việc nới lỏng việc cấp visa cho nghiên cứu sinh, sẽ là một trong những phương sách hữu hiệu nhằm thu hút nhân tài quốc tế cho nước Úc.

Ngoài ra, Trường Đại học Quốc gia Úc cũng đưa ra quan điểm rằng đã đến lúc nước Úc nên mở rộng đối tượng tuyển chọn là người nước ngoài cho những quỹ học bổng từ trước tới nay vẫn là độc quyền của sinh viên Úc. Họ cho rằng từ chối sinh viên quốc tế xin học bổng tại những quỹ này thật là một việc làm thiển cận. Thực tế, Úc vẫn có những quỹ học bổng dành riêng cho sinh viên quốc tế. Tức là từ trước đến nay, sinh viên Úc và sinh viên quốc tế muốn học tại Úc đều có những quỹ học bổng riêng cho mình, ai cũng có ‘sân chơi’ riêng trong việc xin cấp học bổng. Nếu tới đây, du học sinh được phép xin cả những quỹ học bổng vốn dĩ chỉ dành cho sinh viên Úc thì quả là sân chơi học bổng cho sinh viên quốc tế được mở rộng hết mức. Và các trường đại học Úc có vẻ ủng hộ xu thế này.