Hội rác thải.

Trong bối cảnh toàn cầu ngày càng nặng xu hướng tiêu thụ, con người cũng ngày càng thải ra nhiều phế liệu gồm đủ loại thượng vàng hạ cám, từ máy vi tính bị hỏng, điện thoại cầm tay cũ nát, cho đến các loại hóa chất độc hại, thậm chí cả bao cao su đã được sử dụng.

Đứng trước đống rác thải cao chất ngất đang trở thành một vấn nạn đối với các xã hội tiêu thụ trên thế giới, chuyên gia của hơn 170 nước mấy ngày qua đã họp tại Bali để tìm cách giải quyết trong khuôn khổ luật pháp, đồng thời bàn biện pháp ngăn chặn tệ buôn lậu phế liệu giữa các quốc gia.

Tìm hiểu hiện trạng này, phóng viên Đài Úc Bo Hill đã phỏng vấn một số chuyên gia tham dự hội nghị thượng đỉnh ở Bali, hòn đảo nghỉ mát nổi tiếng của Indonesia.

PV: Với diện tích gần 2 triệu km vuông, Indonesia là quốc gia thông thương với các nước trong vùng qua hàng nghìn cửa khẩu, một điều kiện hết sức thuận lợi để các thành phần bất hảo có thể dễ dàng thực hiện những hoạt động phi pháp từ chuyện buôn người đến cả buôn lậu phế liệu. Một viên chức Bộ Môi trường Indonesia, ông Rasio Ridha Sani nhìn nhận rằng các con buôn chất thải hiện chỉ chăm chăm chuyển hàng vào Indonesia.

RASIO: "Tôi nghĩ Indonesia nằm trong số những nước đang chịu ảnh hưởng nặng nhất từ nạn mua bán chất thải độc hại vì nước chúng tôi là quần đảo lớn nhất thế giới"

Hàng hiếm.

PV: Indonesia là một trong 170 nước đã ký Hiệp định Basel, một văn kiện của Liên Hiệp Quốc từ 16 năm qua trong đó có những quy định như cấm xuất cảng một số loại chất thải độc hại. Đối với các loại phế liệu hợp pháp, những nước mua vào cũng phải quản lý sao cho đúng đắn, ngược lại nước bán ra cũng phải làm sao giảm tối đa lượng phế phẩm trong quá trình sản xuất.

Thỏa ước này chủ yếu kêu gọi quốc tế phải chú ý đến những mối nguy hiểm bắt nguồn từ việc xuất khẩu chất thải. Tuy nhiên, đấy là nguyên tắc, trên thực tế rất khó áp dụng hiệp ước, điển hình là qua một sự việc ông Rasio Ridha Sani khám phá ra cách đây 6 tháng.

RASIO: "Hồi tháng Mười Hai cuối năm ngoái, chúng tôi tịch thu được hai container bên trong chứa toàn bao cao su đã được sử dụng. Từ đó tới nay, 2 kiện hàng vẫn nằm tại hải cảng Jakarta. Chúng tôi không biết nguồn gốc số hàng ở đâu ra, chỉ biết được buôn lậu từ Đức đến Indonesia. Vì vậy, chúng tôi đã yêu cầu chính phủ Đức làm rõ thêm chuyện này."

PV: Theo lời ông Rasio Ridha Sani, ngoài số hàng lậu bao cao su ra, khối phế liệu đặt ra một vấn đề lớn hơn nhiều.

RASIO: "Chúng tôi không biết có bao nhiêu tấn chất thải đã được chuyển vào
Indonesia vì hai kiện hàng mới khám phá cũng giống như phần nổi của tảng băng chìm mà thôi."

Một vốn, bốn lời.

PV: Tại hội nghị thượng đỉnh năm nay ở Bali, đại diện các nước tham hội đã chú trọng bàn cách kiểm soát tệ buôn lậu phế liệu. Thí dụ điển hình là máy móc điện tử thải ra ở Hoa Kỳ, tới 80% được xuất khẩu, phần lớn là buôn lậu sang các nước Á châu. Là nước chưa từng ký Hiệp định Basel, Hoa Kỳ và nhiều quốc gia đã phát triển bị tố cáo thu lợi từ các nước nghèo bằng cách bán máy móc điện tử hư cũ. Một thành viên tổ chức tranh đấu Basel Action Network, bà Sarah Westervelt đã vạch trần tệ buôn bán này như sau.

WESTERVELT: "Loại phế liệu độc hại này từ Mỹ mà bán sang một nước đang phát triển như Trung Quốc, Ấn Độ hay Việt Nam thì lời không sao kể xiết. Do đó, máy móc hư cũ đều được xuất khẩu; bởi nếu không, chủ nhân lại phải tốn tiền thuê người đem đi xử lý đúng như luật định."

PV: Đống phế liệu điện tử cứ cao dần mỗi khi có người nâng cấp máy vi tính, hay mua màn hình tivi tinh thể lỏng hoặc sắm một chiếc điện thoại cầm tay hiện đại hơn. Cuối cùng của tiến trình đào thải là tại các nước đang phát triển, máy móc phế liệu độc hại được tháo tung thành trăm mảnh vụn. Người làm công việc này lại thường là những công nhân không được bảo hộ lao động, luật lệ tuyển dụng không nói gì đến chuyện giữ gìn sức khỏe cho công nhân. Bà Sarah Westervelt cho biết máy móc điện tử hư cũ có rất nhiều chất độc.

WESTERVELT: "Thí dụ như loại pin dùng trong máy vi tính xách tay hay đèn huỳnh quang đã bị cháy bóng trong màn hình tinh thể lỏng, người ta thu hồi những thứ này để lấy thủy ngân; đèn chân không CRT thì chứa toàn chì bên trong. Do đó, tất cả những linh kiện bỏ đi này được xuất khẩu dưới danh nghĩa hàng tái sử dụng, nhưng khi sang tới nước nhập khẩu thì phải bỏ đi vì không thể tái chế."

Hậu quả đời sau.

PV: Bà Westervelt cho hay công nhân thường đụng vào những độc chất chết người như vậy mà tay không đeo găng, miệng không khẩu trang, chỉ để nhận đồng lương 1, 50 đô Mỹ mỗi ngày.

WESTERVELT: "Hậu quả tai hại vô cùng. Không ai có thể tưởng tượng những số liệu mà chúng tôi thu thập được ở Trung Quốc như mức độc hại từ một nhà máy xử lý phế liệu điện tử đã lan ra tất cả sông ngòi trong vùng, thấm xuống đất và nhiễm vào da thịt cư dân địa phương. Kết quả kiểm nghiệm cho thấy một số mẫu nước uống có hàm lượng chì cao gấp 2.400 lần hơn mức quy định của Tổ chức Y tế Thế giới."

PV: Viên chức thuộc Bộ Môi trường Indonesia, ông Rasio Ridha Sani, hy vọng là qua hội nghị thượng đỉnh bàn về Hiệp định Basel lần này các nước tham hội sẽ có thể đưa ra một hiệp ước có hiệu lực hơn trên toàn cầu nhằm nghiêm cấm việc mua bán tất cả các loại chất thải độc hại.

RASIO: "Tôi nghĩ chúng tôi cần phải có một văn kiện như vậy để bảo vệ cuộc sống cho mọi người, trong đó có con cháu chúng tôi, kể cả môi trường thiên nhiên."