Chiêu dụ nhân tài.

Chính phủ Việt Nam đã công bố một chương trình tốn kém hàng triệu đô la để cố thuyết phục các khoa học gia Việt Nam ở nước ngoài trở về nước.

Qua chương trình này, Bộ Giáo dục và Đào tạo Việt Nam muốn nhắm vào 300.000 người đã tốt nghiệp cử nhân hay cao học hiện đang sống tại những quốc gia như Úc, Hoa Kỳ và Anh Quốc.

Ngoài việc hứa hẹn sẽ cho những chuyên gia Việt Nam ở nước ngoài hưởng những điều kiện làm việc thuận lợi, Bộ Giáo dục Việt Nam cũng muốn xúc tiến kế hoạch cải tổ chương trình giảng dạy tại những cơ sở giáo dục Việt Nam để giúp những cơ sở này đạt được những tiêu chuẩn quốc tế.

Để có một nhận định rõ hơn về vấn đề này, mời quý vị theo dõi bài phỏng vấn sau đây giữa phóng viên Corrine Podger và Tiến sĩ Adam McCathy thuộc tổ chức Mekong Economics ở Hà Nội. Ông hiện là một nhà tư vấn cho các cơ quan như Ngân hàng Thế giới, Liên Hiệp Quốc cũng như Ngân hàng Phát triển Á Châu.

Nguồn nhân lực quý báu.

MCCATHY: Nếu tôi không lầm thì hình như có vào khoảng 2 triệu người Việt Nam hiện đang sống ở nước ngoài, chẳng hạn như ở Úc, Hoa Kỳ, Canada hay ở Pháp..v..v.. Rất nhiều người trong số này là các chuyên gia. Họ có tài và biết nói tiếng Việt. Nếu Việt Nam có thể thuyết phục họ trở về, nếu biết khai thác những tài năng này thì đây sẽ là một nguồn nhân lực quý giá chẳng khác gì nguồn nhân lực Úc đang cố thu hút từ những nước khác vậy.

PV: Tại Việt Nam, những lãnh vực nào hiện đang cần chất xám hơn cả?

MCCATHY: Bởi vì nền kinh tế Việt Nam phát triển quá nhanh chóng, nên hầu như lãnh vực nào cũng cần người có khả năng chuyên môn. Chính phủ Việt Nam nay thường chỉ chú trọng đến các bộ môn khoa học tự nhiên, vật lý, công nghệ và công nghệ thông tin cũng như một số lãnh vực khác. Tuy nhiên thực tế cho thấy Việt Nam cần có những người có khả năng chuyên môn trong mọi lãnh vực chẳng hạn như luật sư có trình độ quốc tế. Việt Nam cũng cần các chuyên gia trong lãnh vực khoa học xã hội. Nói chung Việt Nam hiện cần người trên mọi lãnh vực.

Tạo mọi thuận lợi cho nhân tài trở về.

PV: Bộ Giáo dục và Đào tạo Việt Nam cho hay là sẽ giúp đỡ những ai muốn trở về hoàn tất mọi thủ tục giấy tờ. Ngoài việc tạo các điều kiện làm việc thuận lợi, Bộ cũng khuyến khích các cơ sở giáo dục cải tổ chương trình giảng dạy cho phù hợp với tiêu chuẩn quốc tế. Vậy thì đây cũng là vấn đề cho Việt Nam hiện nay phải không?

MCCATHY: Đúng vậy! Hệ thống giáo dục đại học của Việt Nam hiện còn rất yếu kém và cần được cải tổ toàn diện cũng như cần được độc lập hoàn toàn. Cần phải có sự hợp tác của thành phần tư nhân cũng như cần cải tổ chương trình giảng dạy. Đây không phải chỉ là vấn đề tiền bạc không thôi mà còn là vấn đề tự trị và cạnh tranh nữa. Đại học ở Việt Nam còn thua xa đại học ở những nước khác chẳng hạn như Thái Lan. Các trường kỹ thuật cũng chẳng hơn gì. Có nghĩa là đại học ở Việt Nam cần phải được cải tổ rất nhiều. Những cơ sở này cần phải được phép cạnh tranh và được sửa chữa toàn diện cũng như phải loại bỏ những giảng viên hay giáo sư thuộc thế hệ trước. Khổ nỗi, những quyết định như thế lại phải lệ thuộc vào yếu tố chính trị cũng như kinh tế. Thành thử ra đây quả là vấn đề khó khăn.

PV: Quả vậy! Một điểm nữa là những chuyên gia Việt Nam ở Úc, Hoa Kỳ..v..v..hiện được hưởng mức lương rất hậu hĩ. Vậy thì không biết chính phủ Việt Nam có thể thành công trong việc thu hút Việt kiều hay không?

MCCATHY: Tôi không biết rõ chi tiết chương trình mới được chính phủ Việt Nam đề ra. Nhưng tôi đoán đây là một chương trình tự nguyện. Vậy nếu không có thể trả lương hậu hĩ, Việt Nam sẽ khó lòng thuyết phục được các chuyên gia Việt Nam ở nước ngoài trở về, trừ trường hợp người trở về vì muốn làm việc từ thiện. Thế nhưng những trường hợp như thế thì rất hiếm. Chính phủ Việt Nam có lẽ cũng biết như vậy và có thể sẵn lòng chi nhiều tiền hơn để đạt được mục đích. Việt Nam nay chi rất nhiều tiền viện trợ cũng như tiền riêng của mình để gửi sinh viên đi du học tại Anh Quốc, Hoa Kỳ và Úc. Vậy tôi chắc rằng Việt Nam cũng sẽ trả lương rất cao để thu hút các chuyên gia trở về nước.

Nên tuyển dụng cả nhân tài nước ngoài.

PV: Chính phủ Việt Nam nên áp dụng chính sách nhận những chuyên gia nước ngoài vào làm việc chứ không phải chỉ nhắm vào các chuyên gia Việt Nam không thôi. Tiến sĩ nghĩ sao về vấn đề này?

MCCATHY: Đây là một ý kiến rất hay. Việt Nam vẫn chưa có thói quen tuyển dụng người nước ngoài vào làm việc trong các cơ quan công quyền hay những công ty quốc doanh. Chức vụ giám đốc trong tất cả các đại công ty hiện nay đều do người Việt Nam nắm giữ. Việt Nam vẫn chưa có thói quen tuyển dụng nhân tài nước ngoài cũng như chưa quen với kiểu quảng cáo trên khắp thế giới để tuyển người vào các chức vụ tối quan trọng. Tất nhiên là ta có thể kết luận rằng các chuyên gia Việt Nam sẽ được ưu tiên bởi vì họ nói tiếng Việt. Tuy nhiên, nước nào cũng có những nhà quản trị hay những nhà khoa học tài giỏi.