Một ngày ở xóm vạn đò.

Đứng trên cầu Trường Tiền giữa thành phố Huế nhìn xuống độ 200 mét sẽ thấy xóm vạn đò Vĩ Dạ với hàng trăm con đò ọp ẹp, rách nát đậu quanh khu Cồn Hến giữa sông Hương. Những con đò này là nơi trú ngụ, mưu sinh của hàng trăm hộ dân nơi đây. Đôi bờ sông là phố xá đông đúc, là khách sạn, nhà cửa, xe cộ nhộn nhịp, nhưng ở giữa sông lại là một thế giới khác hẳn với nghèo khó, lạc hậu, thất học…

Một ngày mới ở xóm vạn đò Vĩ Dạ bắt đầu khá yên ắng, ngoại trừ tiếng ồng ộc của mấy chiếc đò máy xé nước chạy ra xa. Một vài người làm nghề mò hến, mò ốc lỉnh kỉnh rổ thúng chuẩn bị cho một ngày lặn ngụp mưu sinh dưới lòng sông. Mệ Loan thì dậy từ rất sớm để chèo đò đưa khách sang phía chợ Đông Ba. Một chiếc ghe nhỏ bán bún bò Huế ghé qua xóm với tiếng rao lanh lảnh: “Bún đây… ai bún không…?”. Mấy đứa trẻ con nhem nhuốc đứng ngồi lố nhố trên đò ngước nhìn theo với vẻ thèm thuồng.

Anh Lớn làm nghề cá, nhưng mấy hôm nay cá bắt được ít quá nên ban ngày anh gác lưới sang bên chợ Đông Ba ngồi chờ ai gọi làm gì thì làm, chủ yếu là bốc vác thuê. Làm cả ngày như vậy, nếu may có nhiều mối gọi thì cũng được vài chục nghìn đem về nuôi gia đình. Còn cậu bé Sang, đứa em út của anh Lớn, thì tờ mờ sáng đã lên ngồi ở một góc đường bán ít cá nhà đánh lưới được từ tối qua.

Các xóm vạn đò của Huế, thường mỗi xóm có một vài nghề kiếm sống riêng. Bên phường Phú Bình, Phú Hiệp thì chủ yếu là lên bờ đạp xích lô, khuân vác... Còn ở xóm vạn đò Vĩ Dạ này nhiều nhất là nghề khai thác cát và nghề cá, rồi đến nghề mò ốc, mò hến, trẻ con thì đi vớt củi, vớt phế liệu trên sông để bán kiếm tiền… Nhiều đứa trẻ khác lên bờ bán vé số, đánh giày hay thậm chí ăn xin. Người lớn, trẻ con đều quần quật với đủ thứ công việc nặng nhọc để kiếm đủ miếng ăn cho những con đò đông đúc, chật chội.

Một ngày ở xóm vạn đò Vĩ Dạ thường khép lại bằng những cuộc nhậu. Mấy người đàn ông ở các đò rủ rê dạt ghe về một đò nào đấy ngồi quây quanh chai rượu đế. Trên sông nước dập dềnh, họ trò chuyện, cười đùa, cãi nhau hay cùng gõ mâm hát mấy bài ca Huế vui nhộn cho đến khi màn đêm kéo xuống tối mịt.

(Mời bạn nhấn vào Gallery1 để xem phóng sự ảnh.)

Vòng quay nghèo có và thất học.

Ông Võ Văn Kèn, tổ trưởng tổ 21 (một trong hai tổ của xóm đò phường Vĩ Dạ, Tp. Huế) cho biết: “Tụi trẻ con ở đây bỏ học sớm lắm. Nhiều đứa học lớp 2, lớp 3 là nghỉ ở nhà đi làm rồi. Có đứa còn chẳng biết chữ mô vì cha mẹ không cho đi học. Cha mẹ nghèo khó lại thiếu hiểu biết nên thường bỏ bê chuyện học hành của con cái”.

Gần xóm vạn đò Vĩ Dạ có một hòn đảo nhỏ gọi là đảo Ông Sắc. Trên đảo có một phòng học xây tạm bợ bằng tiền tài trợ của một tổ chức thiện nguyện nước ngoài. Hằng ngày các sinh viên trường Đại học sư phạm Huế tình nguyện chèo đò qua đây dạy chữ miễn phí cho các em. “Cực lắm, phải đến từng đò vận động cha mẹ cho tụi nhỏ đi học. Nhưng có đứa chỉ đi học đâu được vài bữa rồi lại bỏ ở nhà đi làm, bọn mình lại phải đến vận động tiếp”- Lan, một cô giáo dạy trên đảo, kể. Lan cho biết lớp học rất phức tạp, đủ độ tuổi. Có học sinh 16, 17 tuổi mới bắt đầu đến lớp để làm quen với con chữ. Bởi vậy kết hợp với dạy chữ các cô còn phổ biến những kiến thức về giới tính, sức khoẻ sinh sản… Nhiều học trò đi học được vài tháng là nghỉ luôn để… lấy chồng, lấy vợ.

Cậu bé Sang trước đây cũng học trong lớp này. Sang học đến lớp hai, vừa biết đánh vần thì nghỉ ở nhà đi làm. Sang là cái tên mà các cô giáo đặt cho, ở nhà mọi người vẫn gọi em là cu Chuối. Trẻ con ở đây vẫn được đặt cho những cái tên như vậy vì quan niệm “tên xấu dễ nuôi”. Nhà Sang có đến 11 người với 3 thế hệ sống chung trên một con đò rộng chừng 8, 9 mét vuông. Sang nói: “Muốn học lắm, nhưng nhà nghèo quá nên phải ở nhà đi làm. Cả nhà chỉ có mình em là biết chữ thôi!”.

Giấc mơ lên bờ.

Bà Loan (xóm vạn đò Phú Bình, Tp. Huế) năm nay đã ngoài 70 tuổi. Nghĩa là cũng từng ấy năm trời bà phải sống cảnh lênh đênh trên đò. Bao nhiêu năm bà chỉ biết quanh quẩn trên mấy thước đò chứ chưa được đi đâu xa. Bà ngồi nhìn ra xa, nói giọng buồn buồn: “Đời tui không biết có được sống trên bờ ngày mô không nữa!”. Ước mơ của bà Loan cũng là ước mơ chung của hàng ngàn hộ dân vạn đò Huế: lên bờ.

Đầu năm 2008, một tin vui đến với những dân vạn đò Huế, là chính quyền đã có kế hoạch đưa tất cả 7000 cư dân vạn đò ở Huế, lên định cư trên bờ bằng nguồn vốn vay ODA hơn 15 triệu Euro của Luxembourg. Trước đó vài năm, Tp. Huế cũng đã có chính sách đưa các hộ dân vạn đò trên sông An Cựu lên định cự trên bờ. Nhưng rồi một thời gian họ lại bán đất xuống đò ở vì trên bờ không biết làm gì để sống. Rút kinh nghiệm, lần này việc bố trí dân vạn đò trên bờ sẽ được tính toán, để họ có thể tiếp tục giữ lại những nghề kiếm sống cũ. Các hộ dân sống bằng nghề đánh bắt cá, khai thác cát sẽ được bố trí ở những khu tái định cư gần mặt sông.

Khấp khởi mừng nhưng họ cũng khấp khởi lo. “Bao nhiêu năm sống mãi dưới đò quen rồi nên chừ lên bờ không biết răng đây. Không biết mần ăn có đủ sống để mà trụ lại trên bờ không nữa. Nhà nghèo, con đông, mần ăn không ra thì có khi mọi người lại bán hết đất, để lại quay xuống sống lênh đênh trên đò. Mà cũng chỉ mới nghe rứa thôi, chứ cũng chẳng biết chờ đến hồi mô mới đến lượt mình lên. Bao nhiêu lần rồi cũng nghe tin y như rứa mà có lên bờ được mô!”- Anh Chung, cư dân xóm vạn đò Vĩ Dạ, nói.

Trong khi đợi đến lượt mình được sắp xếp chỗ ở trên bờ thì những hộ dân vạn đò vẫn sống như bao nhiêu năm nay vẫn vậy: thiếu thốn, lạc hậu, bẩn thỉu…

Ngày ở xóm đò Vĩ Dạ vẫn kết thúc bằng những cuộc nhậu. Mấy người đàn ông ngồi quây quanh một chai rượu đế rẻ tiền. Anh Lớn với tay xuống sông vục nước chao rửa ly rượu, trong khi thằng cu con vô tư đứng đái cạnh đó. Chị Thanh (vợ anh Lớn) thì ngồi ở một góc đò thả chiếc rổ nhựa đen xỉn xuống sông vo gạo chuẩn bị cho bữa cơm chiều.