Tài nguyên biển Đông.

Vào tuần này, Tổng Công ty Tài chính Cổ phần Dầu khí Việt Nam đã loan báo tiếp tục thực hiện hợp đồng liên doanh với BP và Exxon Mobil trong việc thăm dò dầu khí ngoài khơi Việt Nam. Tuy nhiên, lời loan báo vừa nêu đã đẩy hai công ty dầu khí thuộc hàng lớn nhất thế giới rơi vào vòng tranh chấp chủ quyền giữa Việt Nam với Trung Quốc trên biển Đông.

Ngay sau đó, Bắc Kinh đã yêu cầu Exxon Mobil hủy bỏ hợp đồng với lý do khu vực thăm dò thuộc lãnh hải Trung Quốc, riêng công ty Exxon thì từ chối rút lui. Như phóng viên Đài Úc Claudette Werden tường thuật các quan sát viên thời cuộc đang chờ xem thái độ của Trung Quốc trong vụ này vào thời gian tới.

PV: Bao quanh biển Đông là các nước Việt Nam, Phillipines, Malaysia, Brunei và Trung Quốc. Nước nào cũng tuyên bố chủ quyền cũng như tranh giành ít nhiều các vùng biển, kể cả Quần đảo Trường Sa, một nhóm hải đảo trải dài giữa biển Đông lâu nay được xem có trữ lượng dồi dào về dầu khí. Mấy năm gần đây, các nước trong vùng chủ yếu là Trung Quốc và Việt Nam đã đẩy mạnh nỗ lực thăm dò dầu khí với sự giúp đỡ của các đối tác nước ngoài, trong đó có hai công ty dầu lớn nhất thế giới là Exxon Mobil và BP.

Vị thế Trung Quốc.

PV: Nhưng theo lời một nhà tham vấn quốc tế về năng lượng, Tiến sĩ Fereidun Fesharaki, Bắc Kinh đã lại tỏ thái độ dọa nạt khi đòi công ty Exxon ngưng hợp đồng với Việt Nam viện cớ việc tìm kiếm dầu khí đã xâm phạm lãnh hải Trung Quốc. Ông cho rằng đây có thể là một nỗ lực của Bắc Kinh nhằm nhanh chóng xúc tiến thỏa ước lãnh hải đã thành hình giữa Trung Quốc với Việt Nam.

FESHARAKI: "Hiện nay, Việt Nam là một trong những vùng cuối cùng còn tài nguyên dầu khí, những nơi khác đều đã nằm dưới quyền kiểm soát của các công ty dầu quốc gia. Vì vậy, các tổ hợp quốc tế tìm mọi cách chiếm lĩnh; ngược lại Trung Quốc lại muốn xua đuổi những công ty này đi chỗ khác. Tất cả sự việc này khiến Việt Nam phải đi đến chỗ thành hình những thỏa thuận có lợi cho Trung Quốc."

PV: Việt Nam khẳng định các hợp đồng thăm dò đều nằm hẳn trong lãnh hải thuộc chủ quyền Việt Nam. Riêng Exxon Mobil, công ty này cho biết chưa ký hợp đồng thăm dò nào hết trong lãnh hải Việt Nam mà chỉ nhắm tới những dự án liên doanh với PetroVietnam về việc cùng khai thác dầu ngoài khơi Việt Nam. Tương tự như vậy hồi năm ngoái, vì tình hình căng thẳng do tranh chấp lãnh thổ, công ty dầu BP đã phải ngưng tìm dầu ngoài khơi miền nam Việt Nam. Nhưng đến tuần này, BP lại loan báo tiếp tục hoạt động thăm dò với PetroVietnam.

Quyền lợi trên hết.

PV: Theo lời một chuyên gia phân tích dầu hỏa làm việc ở Singapore, Victor Shum, tuy đang đầu tư rất lớn ở Trung Quốc, cả hai công ty đều quyết định không làm theo yêu cầu của Bắc Kinh sau khi đã cân nhắc thiệt hơn.

SHUM: "Ở giai đoạn hiện nay, các tổ hợp quốc tế có vẻ tỏ ra khôn ngoan mỗi khi đương đầu với áp lực của chính phủ một nước. Bởi nếu họ nhượng bộ thí dụ như ở Trung Quốc thì sang nước khác như Nga hoặc các nước Châu Mỹ La Tinh, họ cũng sẽ phải lùi bước, cuối cùng các công ty sẽ không khai thác được gì hết. Do đó các tổ hợp dầu hỏa Phương Tây bây giờ phải chống chọi với áp lực của nhiều quốc gia. Đối với Exxon Mobil, đây không phải là lần đầu mà công ty từng phải đối phó với Venezuela. Riêng trường hợp BP, công ty cũng đã thương lượng với Nga thành ra chuyện tranh chấp chẳng mới mẻ gì đối với các tổ hợp quốc tế."

PV: Các công ty đẩy mạnh nỗ lực thăm dò vào lúc giá xăng dầu lên cao và nguồn cung cấp cạn dần. Tiến sĩ Fereidun Fesharaki nhận định rằng các công ty dầu quốc tế sẽ có thể được Bắc Kinh dành cho nhiều đặc ân hơn nếu chịu nhân nhượng mà hủy bỏ hợp đồng với Việt Nam.

FESHARAKI: "Hiện nay, tổng số vốn đầu tư của BP và Exxon Mobil ở Trung Quốc lên tới cả mấy triệu đô-la. Mới đây Exxon Mobil lại vừa hoàn tất công trình xây dựng nhà máy hóa dầu cả tỷ đô-la. Tôi ước tính cả 2 tổ hợp hiện đầu tư vào Trung Quốc ít nhất 2 tỷ đô-la bao gồm các trạm xăng, những nhà máy khí đốt. Nói chung vì đã bắt rễ rất sâu đậm vào thị trường Trung Quốc, 2 công ty phải chiều ý Bắc Kinh thôi. Giả như hai tổ hợp có bỏ vốn ở Việt Nam mà Trung Quốc yêu cầu ngưng lại thì họ thể nào cũng nghe theo để được nhận những hình thức ưu đãi."

PV: Một chuyên gia nghiên cứu tại Trung tâm Đông Tây ở Hawaii, Tiến sĩ Kang Wu cho rằng Trung Quốc không còn cách nào khác ngoài việc phải lên tiếng phản đối vì vùng biển thăm dò thuộc khu vực lãnh thổ tranh chấp. Theo ông, đối với tất cả mọi bên, đây chỉ mới là giai đoạn đầu của tiến trình vận động ngoại giao mà thôi.

WU: "Nhà nước Trung Quốc lúc nào cũng muốn thể hiện lập trường. Có thể cả hai bên nghĩa là các công ty dầu quốc tế như Exxon Mobil và bên kia là nhà nước Trung Quốc đều muốn giải quyết vấn đề lãnh hải nhưng hiện thời tôi không biết rồi ra hai bên sẽ có lập trường như thế nào."