Yếu tố di truyền.

Qua các kỳ Thế Vận hội, thực tế cho thấy vận động viên lập thành tích xuất sắc là nhờ những yếu tố cơ bản như quyết tâm cao độ, thể lực hơn người và sức chịu đựng bền bỉ. Tuy nhiên, qua nhiều cuộc nghiên cứu gần đây, các khoa học gia nhận thấy còn có một yếu tố nữa có thể cũng đóng một vai trò quan trọng trong thành tích thể thao: đó là yếu tố di truyền ở mỗi vận động viên.

Cụ thể như các khoa học gia đã tìm thấy 'gene di truyền về chạy nhanh'. Điều này đặt ra câu hỏi phải chăng đây là yếu tố bảo đảm khả năng xuất chúng về điền kinh? Và nhờ đó vận động viên có thể chạy nhanh như gió cuốn?

Những khám phá này mở ra viễn ảnh rồi đây, các khoa học gia sẽ có thể thử nghiệm di truyền để phát hiện ra trong thành phần trẻ hiện nay những mầm non vô địch của mai sau.

Trên thực tế ngay lúc này, nhiều gia đình và tổ chức thể thao cũng đã thực hiện những nỗ lực thăm dò trong chiều hướng vừa nêu nhằm tìm kiếm các tài năng thể thao. Tuy nhiên, gen di truyền có thể báo hiệu trước những gì về thành quả thể thao của một cá nhân trong tương lai?

Con dòng cháu giống.

Mỗi người trong chúng ta thừa hưởng những hình thức di truyền khác nhau từ cha mẹ và chính vì tính cách khác biệt đó nên về thể trạng không ai giống ai. Một số nét khác biệt thí dụ như màu mắt có thể được nhận ra liền, nhưng cũng có những sự khác biệt không được rõ ràng cho lắm.

Nhờ những tiến bộ trong khoa di truyền, các nhà nghiên cứu bắt đầu xác định những điểm dị biệt bằng cách thường xuyên tiến hành các cuộc xét nghiệm. Trong một số trường hợp, kết quả thu đạt có thể báo trước nguy cơ bệnh tật như ung thư vú để từ đó mở ra phương hướng điều trị.

Nhưng trong lãnh vực thể thao, trọng tâm nghiên cứu di truyền không nhắm tìm kiếm mầm bệnh mà chủ yếu phân tích những khác biệt tạo nên khả năng thể lực vượt trội của cá nhân trong một tập thể.

Thí dụ điển hình nhất là gen di truyền mang tên ACTN3 có chứa mật mã một loại protein được gọi là alpha-actinin-3, đây là thành phần cấu tạo thớ cơ vân có đặc tính đàn hồi nhanh chóng.

Cơ sở khoa học.

Gene di truyền ACTN3 được biết đến cách đây vài năm khi Giáo sư Kathryn North cùng nhóm nghiên cứu của bà tại Đại học Sydney và Bệnh viện Nhi Westmead khám phá ra một dạng gen khá phổ biến được biến thể từ loại gen không tạo ra loại protein alpha-actinin-3.

Cơ vân với chức năng xoay chuyển cơ thể được tạo thành bởi những bó tế bào hình sợi, mỗi bó chứa những cấu trúc protein dài được gọi là actin và myosin. Cấu tạo bên trong mỗi bó gồm hai loại sợi cơ: một loại có tính năng đàn hồi chậm và một loại có tính năng đàn hồi nhanh.

Những cơ bắp có tính đàn hồi chậm hấp thụ oxygen để tạo ra lực. Tính năng của loại cơ này được phát huy trong điều kiện phải hoạt động liên tục, co thắt nhiều trong thời gian dài. Loại cơ này có tính đàn hồi chậm và sức chịu đựng bền bỉ. Ngược lại, loại cơ bắp có sức đàn hồi nhanh lại hấp thụ glucose để tạo lực. Phát huy tính năng trong điều kiện cơ thể phải làm việc với cường độ dồn dập hay với tốc độ nhanh, loại cơ này lại thường mỏi mệt nhanh chóng.

Trong khuôn khổ chương trình hợp tác với Học viện Thể thao Úc (AIS), nhóm nghiên cứu nhận thấy đại đa số các vận động viên chạy nước rút đều có protein alpha-actinin-3. Điều này cho thấy protein giữ vai trò tối quan trọng cho sự vận hành của loại cơ bắp có tính năng đàn hồi nhanh. Ngoài ra, khác với người thường, các vận động viên có sức bền thường không có protein alpha-actinin-3. Các nhà nghiên cứu cho rằng cơ thể không có loại protein này nên khả năng thi đấu lâu hơn.

Ngay sau đó, gen di truyền ACTN3 đã được gọi là "gen tốc độ" và chẳng bao lâu sau, các nhà nghiên cứu trên thế giới còn khám phá ra nhiều loại gen di truyền khác dường như có liên quan tới khả năng thi đấu của vận động viên. Thí dụ như năm 2004, Tiến sĩ Ronald Evans thuộc Học viện Salk ở Hoa Kỳ đã miêu tả một loại gen được gọi là PPARd, đây là một loại gen điều hoà có tính năng kiểm soát tiến trình hấp thụ chất béo của tế bào trong cơ thể.

Kiện tướng tương lai.

Ngày nay, hầu hết các nước trên thế giới đều quan tâm đến việc tìm kiếm trong thành phần trẻ những mầm non có thể trở thành vận động viên xuất sắc cho mai sau. Nhiều quốc gia kể cả Úc đã tiến hành những nỗ lực sàng lọc rất chi li nhằm phát hiện và nuôi dưỡng tài năng thể thao.

Cụ thể như Học viện Thể thao Úc lâu nay có chương trình tuyển lựa nhằm xác định nhân tài trong thành phần thiếu nhi ngay từ khi các em mới 12 tuổi dựa vào thể lực và tâm lý các em.

Liệu di truyền có phải là một yếu tố quan trọng trong những chương trình này? Theo lời Giáo sư North, không thể nào dựa vào kết quả một cuộc thử nghiệm di truyền để có thể kết luận chính xác rằng một cá nhân với những tính năng về thể lực sẽ có thể trở thành nhà vô địch trong tương lai. Bà cho biết bản thân một người là tập hợp của rất nhiều yếu tố phức tạp, bao gồm rất nhiều gen di truyền khác nhau nên chỉ xét nghiệm di truyền không thôi thì chẳng thể nói trước được gì cả.

Giám đốc Học viện Thể thao Úc, Giáo sư Peter Fricker, cũng tán đồng quan điểm này. Mặc dù rất quan tâm đến viễn ảnh công tác thử nghiệm di truyền có thể báo trước tài năng thể thao, ông cho rằng việc tiến hành các cuộc thử nghiệm như thế rất khó tìm ra vận động viên. Ông thấy công việc này không phải dễ và chẳng thể nào cứ dựa vào gen di truyền không thôi là đã có thể tìm ra tài năng thể thao.

Cấm phương pháp di truyền.

Kể từ năm 2004, chính phủ Úc đã nghiêm cấm Học viện Thể thao Úc tham gia vào bất cứ một công trình nghiên cứu di truyền nào, kể cả xét nghiệm di truyền. Nhưng Giáo sư Fricker nghĩ rằng trong tương lai gần, chính phủ sẽ có thể thay đổi quan điểm về vấn đề này.

Một khi chính phủ cho phép, Giáo sư Fricker cho hay Học viện Thể thao Úc sẽ tiếp tục tìm hiểu chức năng của di truyền trong thi đấu thể thao, nhất là tìm kiếm những loại gen di truyền khác có thể góp phần tạo nên những kiện tướng, đồng thời xác định cả những gen có tính chất gia tăng nguy cơ gây chấn thương.

Vào hồi năm ngoái, sau khi nhiều người quan ngại các bậc phụ huynh có thể tìm cách thực hiện những cuộc xét nghiệm di truyền để rồi bắt con em phải theo đuổi những môn thể thao được cho là thích hợp, Chủ tịch Hiệp hội Di truyền Úc, Giáo sư David Thorburn, đã đưa ra một bản tuyên bố nhấn mạnh rằng các gia đình không nên áp dụng phương thức này để cưỡng ép con em vì không thể dựa vào bất cứ số liệu nào mà kết luận một môn thể thao phù hợp với các em. Hơn nữa, cũng chẳng nên bắt trẻ em làm đối tượng trong các cuộc thử nghiệm di truyền, ngoại trừ nhằm mục đích chữa bệnh.

Nuôi dưỡng nhân tài.

Ngay cho dù Học viện Thể thao Úc có tái tục nghiên cứu việc thử nghiệm di truyền trong thể thao chăng nữa, Tiến sĩ Fricker cho rằng gen di truyền khó thể nào là yếu tố cơ bản để xác định tương lai của các vận động viên. Ông tiên đoán những thông tin về di truyền quá lắm chỉ chiếm 1% trong việc tuyển chọn tài năng thể thao, chứ không thể nào có chuyện một cá nhân có đúng loại gen đòi hỏi thì coi như chắc chắn sẽ trở thành quán quân thể thao.

Theo ông tất cả những điều kiện cần thiết tạo thành một vận động viên giỏi như lâu nay sẽ vẫn có giá trị hơn bao giờ hết. Đó là thái độ, tâm lý, dinh dưỡng, sức chịu đựng, được đào tạo đúng bài bản trong điều kiện cơ sở vật chất đầy đủ, và sự hậu thuẫn của gia đình. Những yếu tố này vẫn có ý nghĩa hết sức quan trọng.

Huấn luyện viên trưởng tại Học viện Thể thao tiểu bang Victoria, ông Ian Greener, cũng nhìn nhận như vậy vì có rất nhiều yếu tố đóng góp vào thành quả thi đấu của vận động viên.

Giám đốc Trung tâm Giáo dục Di truyền tại Sydney, Giáo sư Kristine Barlow-Stewart nhấn mạnh gen di truyền chỉ là một mẩu nhỏ trong vô số những vật kết thành bức tranh lớn để tạo thành mỗi người trong chúng ta. Bà nói: “Trong lịch sử có biết bao nhiêu chuyện nói về những con người không thể nào có khả năng thành công, nhưng cuối cùng người ta đã làm nên chuyện thành ra không thể nào lấy gen di truyền để nói trước khả năng của mỗi cá nhân.”