Chim giảm số lượng, nguy cơ con người.

Từ vài thập kỷ qua, số lượng chim đã sụt giảm đáng kể trên quy mô toàn thế giới. Theo một cuộc điều tra mang tính toàn cầu thì sự sụt giảm này đã ở mức đáng báo động. Các nhà khoa học đã cảnh báo rằng sự sụt giảm về số lượng bồ câu châu Âu, kền kền châu Á và chim cao cẳng châu Đại Dương là báo trước một hiểm họa mà con người sẽ phải đối mặt.

Tại Argentina đang diễn ra một hội nghị về đời sống của các loài chim trên thế giới. Đúng như lời của một trong những diễn giả chính tại hội nghị là Ally Stattersfield, quả là tai chúng ta đã quá quen với những lời cảnh báo về sự biến mất một số loài chim này cũng như nguy cơ đứng trước sự tuyệt chủng của một số loài chim khác. Thế nhưng giờ đây tình hình còn trở nên đáng báo động hơn nữa khi chính những loài chim vốn dĩ vẫn được con người đinh ninh là lúc nào cũng có sẵn quanh đây và không bao giờ gặp phải nguy cơ tuyệt chủng cũng đang bị hao hụt đi trông thấy về số lượng. Những loài chim phổ biến này vẫn còn đó xung quanh con người, nhưng nếu như số lượng của chúng cứ tiếp tục bị giảm như thời gian vừa qua thì khả năng chúng phải đứng trước nguy cơ tuyệt chủng chỉ còn là vấn đề thời gian.

Tại khu vực châu Á Thái Bình Dương tình hình cũng không khá hơn. Nhiều loài chim biển cũng như những loài chim hót quen thuộc cũng ngày càng ít dần đi. Thậm chí tại Úc, có những loài chim sụt giảm tới 80% số lượng.

Vì đâu nên nỗi?

Nguyên nhân phổ biến cho tình trạng hao hụt số lượng lớn loài chim là do môi trường sống của chúng bị thay đổi. Không còn nơi thích hợp cho chim sinh sống hay trú ngụ trong những thời gian di cư tránh rét. Không còn nhiều những khu rừng cho chúng làm tổ. Và ngay cả khi môi trường sống vẫn còn đó cho các loài chim trú ngụ thì điều kiện cũng không còn được tốt như trước đây nữa vì môi trường cứ ngày một ô nhiễm. Nói chung, đây đều là những nguyên nhân do con người gây ra đã trực tiếp hoặc gián tiếp thu hẹp môi trường và hạ thấp điều kiện sống của các loài động thực vật nói chung dẫn đến tình trạng sụt giảm số lượng chim nói riêng. Song song với đó là các tác động của thiên nhiên như sự thay đổi của khí hậu.

Vậy sự biến mất hoặc xuất hiện với số lượng ngày càng giảm của các loài chim có dự báo gì cho con người về vấn đề khí hậu, môi trường hoặc sự ô nhiễm hay không? Đó chính là một trong những vấn đề chính sẽ được đưa ra tại hội nghị lần này ở Argentina. Tham dự hội nghị có đại diện của trên một trăm quốc gia và tổ chức quốc tế. Trong hội nghị này hàng loạt các biện pháp nhằm bảo tồn một số loài chim đứng trước nguy cơ tuyệt chủng nói riêng đồng thời để bảo vệ các loài chim nói chung sẽ được phổ biến và chia sẻ. Bên cạnh đó, những điển hình thành công cũng sẽ được giới thiệu cho các đại biểu tham dự như minh chứng cho những nỗ lực đã đạt hiệu quả.

Hà Nội không còn mùa chim làm tổ.

Tham dự Hội nghị Đời sống Chim muông Thế giới lần này có duy nhất một đại biểu đến từ Việt Nam. Việc các đàn chim ngày càng mất dạng không còn là một hiện tượng lạ tại đất nước này, nhất là ở những khu vực thành phố lớn nơi những luồng dân nhập cư từ những khu vực nông thôn xa gần vẫn không ngớt đổ về. Thủ đô Hà Nội, thành phố sông hồ, trước đây là nơi trú ngụ của nhiều loài chim cũng như là điểm dừng chân của một số loài chim di cư tránh rét. Phố Lò Đúc có hai hàng cây sao thuộc hàng ‘cây cao bóng cả’ trước đây vẫn là nơi để cho ‘cò vẫn đi về’ đến nỗi một thời những đứa trẻ sống ở khu vực này bị/được gọi là ở ‘bang cò ị’. Hỗn danh ấy giờ mất hẳn, chỉ còn trong trí nhớ của những người nay ít nhất phải ngoài bốn mươi.

Vài chục năm trước ở Việt Nam có bộ phim ‘Khi đàn chim trở về’ kể về hai ông cháu ở một làng quê thời chiến tranh và một anh bộ đội bị thương phải ghé lại làng. Khi ấy đàn chim trở về là báo hiệu sự thanh bình, dứt tiếng đạn bom. Đầu những năm 80 tức là chỉ vài năm sau chiến tranh, cũng một bộ phim khác có tên là ‘Hà Nội, mùa chim làm tổ’. Bây giờ ít ai còn nhớ đến bộ phim ấy, cả đạo diễn (Đức Hoàn), diễn viên chính (Trần Vân) và ca sĩ thể hiện bài hát trong phim (Lê Dung) đều đã ra người thiên cổ. Có chăng là còn lại bài hát viết riêng cho phim sau đó đã có một đời sống riêng với cái tên ‘Hoa sữa’ và đến bây giờ vẫn nhiều người hát. Trong bài hát đó có câu “… tiếng hát ai xao động, giữa mùa chim về làm tổ…” sau đã được đổi thành “… tiếng hát ai xao động, thoáng mùi hoa êm đềm…”. Dấu ấn của bộ phim trong bài hát vậy là đã được xóa sạch cũng như dấu chim trong lòng Hà Nội cũng sắp biệt tăm.

Lại nhớ một bài hát khác cũng về Hà Nội của người nhạc sỹ tài hoa Trịnh Công Sơn được ông viết khi tới Hà Nội lần đầu tiên vào những năm 80 thế kỷ trước, bài ‘Nhớ mùa thu Hà Nội’. Có lần chính nhạc sỹ đã tâm sự rằng hình ảnh “cốm sữa vỉa hè” là do ông bịa ra khi ông tưởng tượng hương hoa sữa trên cao ‘rớt’ xuống hòa vào hương cốm dưới đất. Biết đâu đấy, hình ảnh “bầy sâm cầm nhỏ, vỗ cánh mặt trời” đoạn ông tả “Hồ Tây chiều thu….” cũng là do ông tự vẽ ra vì khi ấy sâm cầm chắc đâu đã còn ở vùng Nghi Tàm cho dù ca dao Hà Nội vẫn ghi dấu rành rành về những thứ đặc sản của mình:

Vải Quang, húng Láng, ngổ Đầm
Cá rô Đầm Sét, sâm cầm Hồ Tây.

Sâm cầm là loài chim cực quý đến mức ngày xưa vua (Minh Mạng?) đã phải ra lệnh cho làng Nghi Tàm mỗi năm đến ‘vụ’ chim về từ khoảng tháng 10 năm trước đến tháng 2 hoặc tháng 3 năm sau phải tiến lên vua 10 đôi chim. Đây là loài chim di cư, trong các địa điểm phương Nam mà loài chim này (từng) chọn để tránh rét có Việt Nam, cụ thể là vùng Hồ Tây. Điều này không chỉ thể hiện ở khoảng thời gian loài chim này có mặt ở Việt Nam như vừa kể đến ở trên mà còn ở ngay bản thân tên gọi. Sâm cầm tức là loài chim ăn sâm ở xứ Cao Li (Triều Tiên). Truyền thuyết kể rằng dân xứ Cao Li (tình cờ) phát hiện ra củ nhân sâm là nhờ biết tới loài chim này chuyên ăn rễ cây sâm từ đó cứu được cả dân làng đang trong cơn hấp hối. Vì thịt của nó không chỉ ngon mà còn rất bổ (tráng dương là một trong những tác dụng chính) nên loại chim này bị săn bắt rất nhiều (ở Hồ Tây). Bây giờ nó đà mất dạng ở Việt Nam.

Hy vọng Hội nghị Đời sống Chim muông Thế giới lần này đang họp ở Argentina sẽ làm được nhiều việc giúp cho sự sống của loài chim trên toàn thế giới nói chung và ở khu vực Thái Bình Dương, trong đó có Việt Nam nói riêng.