Tuần lễ đầy biến động.

Tuần lễ vừa qua là tuần lễ đầy rẫy biến động cho các nhà hoạt động nhân quyền Campuchia. Cách nay một tuần, Giáo sư Yash Ghai, Đại diện Đặc biệt Liên Hiệp Quốc về vấn đề nhân quyền ở Xứ Chùa tháp, đã từ chức vì cho rằng ông không được hỗ trợ đúng mức cho những việc ông làm ở Campuchia. Ngoài ra, người ta cũng đã bàn thảo về vai trò của Liên Hiệp Quốc trong chuyện nhân quyền. Một nhà hoạt động nhân quyền thoát chết sau khi bị bắn lúc trên đường tới sở làm và Licadho, tức cơ quan tranh đấu nhân quyền, công bố phúc trình chỉ trích chính phủ Campuchia về tình hình nhân quyền. Nay thì nhiều người quan ngại là Liên Hiệp Quốc đang mất uy tín trong vấn đề nhân quyền tại Xứ Chùa tháp.

Biên tập viên Sonia Randhawathuộc Ban Á Châu Thái Bình Dương Đài Úc châu đã phỏng vấn Giáo sư Yash Ghai, Đại diện Đặc biệt Liên Hiệp Quốc tại Campuchia về vấn đề nhân quyền và ông Thun Saray, Giám đốc Hiệp hội Nhân quyền và Phát triển Campuchia (ADHOC).

Tình trạng nhân quyền vẫn tồi tệ?

PV: Kể từ khi hòa ước về Campuchia được ký hồi năm 1991 tới nay, Liên Hiệp Quốc vẫn giữ vai trò quan trọng ở nước này. Tuy 1/4 thế kỷ đã trôi qua từ ngày Campuchia được đẩy vào kỷ nguyên dân chủ mới, thế mà người ta vẫn thường xuyên quan ngại về tình hình nhân quyền ở Xứ Chùa tháp.

Mới đây tổ chức nhân quyền Licadho công bố phúc trình trong đó có đề cập tới việc những người tranh đấu cho nhân quyền bị đe dọa trong năm 2007. Theo phúc trình, một số nhà tranh đấu nhân quyền nói rằng mặc dù họ chẳng hề bị bắt bớ hoặc bị truy tố gì cả thế nhưng họ vẫn thường nhận được những lời hăm dọa thủ tiêu. Ngoài ra bản phúc trình do Licadho soạn thảo cũng đề cập tới cách đối xử tệ bạc của chính quyền đối với nhiều người, từ nhân viên người Campuchia thuộc các tổ chức phi chính phủ cho tới Giáo sư Yash Ghai, Đại diện Đặc biệt Liên Hiệp Quốc về vấn đề nhân quyền ở Campuchia.

LICADHO: Trong năm 2007, chính phủ Campuchia đã dùng những lời lẽ chỉ trích cay độc nhất để nói về Giáo sư Yash Ghai. Chẳng bao lâu sau khi được bổ nhiệm vào chức vụ Đại diện Đặc biệt Liên Hiệp Quốc về vấn đề nhân quyền ở Campuchia, ông Ghai bị chính quyền nước này công kích sau khi ông lên tiếng chỉ trích việc tập trung quyền lực ở Campuchia. Thủ tướng Hun Sen mô tả ông Ghai là con người “thô lỗ” và là “một du khách ở dài hạn tại Campuchia”, đồng thời là người đã tới Campuchia “mà không biết một chút gì” về tình hình nước này. Tới cuối năm, ông Hun Sen loan báo ông đã chính thức nộp đơn than phiền với Tổng Thư ký Liên Hiệp Quốc về ông Ghai. Ông Hun Sen nói rằng bất kỳ ai ủng hộ bản phúc trình mới nhất về Campuchia của vị Đại diện Đặc biệt Liên Hiệp Quốc này đều là những “kẻ đáng ghê tởm nhất”.

PV: Việc công bố phúc trình diễn ra trong lúc các tổ chức phi chính phủ tại Xứ Chùa tháp ngày càng tỏ thái độ hoài nghi về vai trò của Liên Hiệp Quốc trong vấn đề nhân quyền ở nước này. Tuần trước, Giáo sư Yash Ghai từ chức Đại diện Đặc biệt Liên Hiệp Quốc về vấn đề nhân quyền ở Campuchia, đồng thời ông cũng cáo buộc Liên Hiệp Quốc không hỗ trợ cho ông một cách thích đáng. Nay thì Liên Hiệp Quốc giảm cấp bậc của vai trò Đại diện Đặc biệt Liên Hiệp Quốc xuống còn là Báo Cáo viên Đặc biệt mà thôi. Ông Thun Saray, Giám đốc Hiệp hội Nhân quyền và Phát triển Campuchia (ADHOC), cho biết.

THUN SARAY: Theo tôi, việc bổ nhiệm là vấn đề khó giải quyết và cần phải bàn. Vị Báo cáo viên Đặc biệt sẽ được bổ nhiệm và sẽ làm việc mật thiết với chính phủ Campuchia. Nếu chính phủ có ý muốn hợp tác với vị này thì theo tôi đây là điều tốt. Đây là ước mơ của chúng tôi. Thế nhưng nếu Báo cáo viên Đặc biệt không thấy tình hình nhân quyền ở Campuchia có tiến bộ thì chính phủ Campuchia có thể bác bỏ vai trò của vị này. Và như thế, vị này sẽ lại hành động giống như cách hành xử của ông Yash Ghai. Nếu trường hợp này xảy ra, Báo Cáo viên Đặc biệt sẽ lại gặp trục trặc với chính phủ Campuchia và chính phủ sẽ nói: “Không. Chúng tôi không cần sự hiện diện của ông (hay bà) ở Campuchia nữa. Chúng tôi yêu cầu Liên Hiệp Quốc ngưng công tác của vị này.’

Nan giải.

PV: Tôi đã nói chuyện với Giáo sư Ghai. Ông cho biết nhiều chi tiết về lý do ông rời Campuchia.

YASH GHAI: Tôi thấy rằng tôi không được cộng đồng quốc tế, đặc biệt là văn phòng Cao ủy Nhân quyền, hỗ trợ thích đáng. Việc thiếu hỗ trợ này khiến tôi rất khó bày tỏ quan điểm trước việc chính phủ Campuchia đàn áp nhân quyền. Tôi thấy rằng nếu không được hỗ trợ thích đáng, tôi không thể làm việc hiệu quả được.

PV: Đài Úc Châu (Radio Australia) nhận được bản tuyên bố soạn sẵn do ông Christophe Peschoux chuyển giao. Không giống như ông Ghai, nhân vật được Tổng Thư ký trực tiếp tuyển dụng, ông Peschoux là người trực thuộc Văn phòng Cao ủy Nhân quyền Liên Hiệp Quốc.

CHRISTOPHE PESCHOUX: Nghị quyết được chính phủ Campuchia hậu thuẫn đã được Hội đồng Nhân quyền phê chuẩn. Nghị quyết đề nghị, qua việc bổ nhiệm một Báo Cáo viên Đặc biệt, Hội đồng tiếp tục theo dõi tình hình nhân quyền tại Campuchia. Vị này có trách nhiệm thẩm định tình hình nhân quyền ở Campuchia, phác họa những lĩnh vực ưu tiên và cổ vũ tình trạng đối thoại và hợp tác với chính phủ, xã hội dân sự và mọi cá nhân cũng như tổ chức có liên quan tới việc thiết lập tình trạng pháp trị ở Campuchia. Chúng tôi rất hoan nghênh kết quả này, đồng thời chúng tôi trông đợi tiếp tục làm việc mật thiết với vị Báo Cáo viên Đặc biệt, chính phủ và xã hội dân sự trong tinh thần tôn trọng lẫn nhau và hợp tác có hiệu quả.

PV: Tuy nhiên Giáo sư Ghai cho hay chính phủ Campuchia thiếu quyết tâm trong việc thay đổi tình hình nhân quyền.

YASH GHAI: Tôi tin chắc rằng chính phủ Campuchia hoàn toàn không muốn đẩy mạnh nhân quyền. Toàn bộ hệ thống chính quyền đặt căn bản trên tiến trình vi phạm có hệ thống các quyền chính trị, kinh tế và xã hội. Chính quyền vẫn tiếp tục đàn áp các thành phần chống đối và tước bỏ quyền phát biểu của những tổ chức truyền thông độc lập. Tôi không thấy chính phủ Campuchia có ý thực tâm thay đổi phương cách hành xử trong vấn đề nhân quyền chỉ vì Liên Hiệp Quốc sắp bổ nhiệm vị đại diện mới của cơ quan này để theo dõi tình hình nhân quyền ở Campuchia.

PV: Đài Úc Châu (Radio Australia) không thể liên lạc với chính phủ Campuchia để nghe quan điểm của chính phủ.

Sonia Randhawa

Tình trạng nhân quyền vẫn tồi tệ?

PV: Kể từ khi hòa ước về Campuchia được ký hồi năm 1991 tới nay, Liên Hiệp Quốc vẫn giữ vai trò quan trọng ở nước này. Tuy 1/4 thế kỷ đã trôi qua từ ngày Campuchia được đẩy vào kỷ nguyên dân chủ mới, thế mà người ta vẫn thường xuyên quan ngại về tình hình nhân quyền ở Xứ Chùa tháp.

Mới đây tổ chức nhân quyền Licadho công bố phúc trình trong đó có đề cập tới việc những người tranh đấu cho nhân quyền bị đe dọa trong năm 2007. Theo phúc trình, một số nhà tranh đấu nhân quyền nói rằng mặc dù họ chẳng hề bị bắt bớ hoặc bị truy tố gì cả thế nhưng họ vẫn thường nhận được những lời hăm dọa thủ tiêu. Ngoài ra bản phúc trình do Licadho soạn thảo cũng đề cập tới cách đối xử tệ bạc của chính quyền đối với nhiều người, từ nhân viên người Campuchia thuộc các tổ chức phi chính phủ cho tới Giáo sư Yash Ghai, Đại diện Đặc biệt Liên Hiệp Quốc về vấn đề nhân quyền ở Campuchia.

LICADHO: Trong năm 2007, chính phủ Campuchia đã dùng những lời lẽ chỉ trích cay độc nhất để nói về Giáo sư Yash Ghai. Chẳng bao lâu sau khi được bổ nhiệm vào chức vụ Đại diện Đặc biệt Liên Hiệp Quốc về vấn đề nhân quyền ở Campuchia, ông Ghai bị chính quyền nước này công kích sau khi ông lên tiếng chỉ trích việc tập trung quyền lực ở Campuchia. Thủ tướng Hun Sen mô tả ông Ghai là con người “thô lỗ” và là “một du khách ở dài hạn tại Campuchia”, đồng thời là người đã tới Campuchia “mà không biết một chút gì” về tình hình nước này. Tới cuối năm, ông Hun Sen loan báo ông đã chính thức nộp đơn than phiền với Tổng Thư ký Liên Hiệp Quốc về ông Ghai. Ông Hun Sen nói rằng bất kỳ ai ủng hộ bản phúc trình mới nhất về Campuchia của vị Đại diện Đặc biệt Liên Hiệp Quốc này đều là những “kẻ đáng ghê tởm nhất”.

PV: Việc công bố phúc trình diễn ra trong lúc các tổ chức phi chính phủ tại Xứ Chùa tháp ngày càng tỏ thái độ hoài nghi về vai trò của Liên Hiệp Quốc trong vấn đề nhân quyền ở nước này. Tuần trước, Giáo sư Yash Ghai từ chức Đại diện Đặc biệt Liên Hiệp Quốc về vấn đề nhân quyền ở Campuchia, đồng thời ông cũng cáo buộc Liên Hiệp Quốc không hỗ trợ cho ông một cách thích đáng. Nay thì Liên Hiệp Quốc giảm cấp bậc của vai trò Đại diện Đặc biệt Liên Hiệp Quốc xuống còn là Báo Cáo viên Đặc biệt mà thôi. Ông Thun Saray, Giám đốc Hiệp hội Nhân quyền và Phát triển Campuchia (ADHOC), cho biết.

THUN SARAY: Theo tôi, việc bổ nhiệm là vấn đề khó giải quyết và cần phải bàn. Vị Báo cáo viên Đặc biệt sẽ được bổ nhiệm và sẽ làm việc mật thiết với chính phủ Campuchia. Nếu chính phủ có ý muốn hợp tác với vị này thì theo tôi đây là điều tốt. Đây là ước mơ của chúng tôi. Thế nhưng nếu Báo cáo viên Đặc biệt không thấy tình hình nhân quyền ở Campuchia có tiến bộ thì chính phủ Campuchia có thể bác bỏ vai trò của vị này. Và như thế, vị này sẽ lại hành động giống như cách hành xử của ông Yash Ghai. Nếu trường hợp này xảy ra, Báo Cáo viên Đặc biệt sẽ lại gặp trục trặc với chính phủ Campuchia và chính phủ sẽ nói: “Không. Chúng tôi không cần sự hiện diện của ông (hay bà) ở Campuchia nữa. Chúng tôi yêu cầu Liên Hiệp Quốc ngưng công tác của vị này.’

Nan giải.

PV: Tôi đã nói chuyện với Giáo sư Ghai. Ông cho biết nhiều chi tiết về lý do ông rời Campuchia.

YASH GHAI: Tôi thấy rằng tôi không được cộng đồng quốc tế, đặc biệt là văn phòng Cao ủy Nhân quyền, hỗ trợ thích đáng. Việc thiếu hỗ trợ này khiến tôi rất khó bày tỏ quan điểm trước việc chính phủ Campuchia đàn áp nhân quyền. Tôi thấy rằng nếu không được hỗ trợ thích đáng, tôi không thể làm việc hiệu quả được.

PV: Đài Úc Châu (Radio Australia) nhận được bản tuyên bố soạn sẵn do ông Christophe Peschoux chuyển giao. Không giống như ông Ghai, nhân vật được Tổng Thư ký trực tiếp tuyển dụng, ông Peschoux là người trực thuộc Văn phòng Cao ủy Nhân quyền Liên Hiệp Quốc.

CHRISTOPHE PESCHOUX: Nghị quyết được chính phủ Campuchia hậu thuẫn đã được Hội đồng Nhân quyền phê chuẩn. Nghị quyết đề nghị, qua việc bổ nhiệm một Báo Cáo viên Đặc biệt, Hội đồng tiếp tục theo dõi tình hình nhân quyền tại Campuchia. Vị này có trách nhiệm thẩm định tình hình nhân quyền ở Campuchia, phác họa những lĩnh vực ưu tiên và cổ vũ tình trạng đối thoại và hợp tác với chính phủ, xã hội dân sự và mọi cá nhân cũng như tổ chức có liên quan tới việc thiết lập tình trạng pháp trị ở Campuchia. Chúng tôi rất hoan nghênh kết quả này, đồng thời chúng tôi trông đợi tiếp tục làm việc mật thiết với vị Báo Cáo viên Đặc biệt, chính phủ và xã hội dân sự trong tinh thần tôn trọng lẫn nhau và hợp tác có hiệu quả.

PV: Tuy nhiên Giáo sư Ghai cho hay chính phủ Campuchia thiếu quyết tâm trong việc thay đổi tình hình nhân quyền.

YASH GHAI: Tôi tin chắc rằng chính phủ Campuchia hoàn toàn không muốn đẩy mạnh nhân quyền. Toàn bộ hệ thống chính quyền đặt căn bản trên tiến trình vi phạm có hệ thống các quyền chính trị, kinh tế và xã hội. Chính quyền vẫn tiếp tục đàn áp các thành phần chống đối và tước bỏ quyền phát biểu của những tổ chức truyền thông độc lập. Tôi không thấy chính phủ Campuchia có ý thực tâm thay đổi phương cách hành xử trong vấn đề nhân quyền chỉ vì Liên Hiệp Quốc sắp bổ nhiệm vị đại diện mới của cơ quan này để theo dõi tình hình nhân quyền ở Campuchia.

PV: Đài Úc Châu (Radio Australia) không thể liên lạc với chính phủ Campuchia để nghe quan điểm của chính phủ.