Độc chất asen

Liên Hiệp Quốc cho hay 1,7 triệu người sống dọc sông Mekong hiện có nguy cơ bị nhiễm độc chất asen vì uống nước từ các nguồn nước trong khu vực. Asen là hợp chất có màu trắng và rất độc.

Để giúp các quốc gia trong vùng Đông Nam Á phát hiện những khu vực có nguy cơ nhiễm độc, trước giờ Liên Hiệp Quốc vẫn liên tục thực hiện nhiều cuộc thử nghiệm nhằm khảo sát các giếng nước cũng như những nguồn cung cấp nước trong vùng này.

Biên tập viên Liam Cochrane thuộc Ban Á Châu Thái Bình Dương Đài Úc châu đã phỏng vấn hai ông Nuon Pichnimith và Mark Henderson. Ông Pichnimith là Phó Giám đốc Sở Cấp nước Khu vực Nông thôn Campuchia, còn ông Henderson là cố vấn khu vực của Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF-The United Nations Children's Fund) về các vấn đề vệ sinh, nước và các hệ thống vệ sinh, tức các hệ thống bảo vệ dân chúng, nhất là các hệ thống xử lý nước cống và rác một cách hiệu quả.

PV: Thoạt đầu, vấn đề nguồn cung cấp nước bị nhiễm độc chất asen xuất hiện ở Bangladesh và Ấn Độ trong thập niên 90. Lúc đó vụ việc có liên quan tới chuyện đào các giếng nước mới ở hai quốc gia này khiến hàng triệu người bị ảnh hưởng. Nay thì nhiều người quan ngại về tình trạng nhiễm độc chất asen tại Trung Quốc, Lào, Campuchia và Việt Nam - những nước có rất nhiều người phải phụ thuộc vào dòng sông Mekong.

NUON PICHNIMITH: Chúng tôi khám phá thấy hiện tượng nước bị nhiễm độc chất asen ở nhiều nơi, đặc biệt tại những giếng nước nằm gần dòng sông Mekong. Hầu hết các khu vực bị ngập lụt mà chúng tôi đã thử nghiệm đều bị nhiễm hợp chất này.

PV: Do kết quả tiến trình chuyển biến hóa học ở một số khu vực địa lý, hợp chất asen được phóng thích một cách tự nhiên vào một số hệ thống nước ngầm. Thế nhưng một khi con người uống nước có chứa hợp chất này, chất độc có thể tích tụ lên tới mức nguy hiểm và khiến da bị thương tổn, và rồi sau đó người uống nước có chứa asen có thể bị ung thư. Người ta khó mà khám phá ra sự hiện diện của độc chất này trong các nguồn nước vì nó có đặc điểm là không có mùi vị gì cả. Đã vậy phải mất nhiều năm để chờ cho độc chất tích tụ trong cơ thể con người tới mức nào đó thì người ta mới khám phá ra được chất này.

MARK HENDERSON: Quý vị cần tiêu thụ một liều lượng lớn độc chất này trong một thời gian khá dài thì lúc bấy giờ độc chất mới khiến da tay hoặc chân bị thương tổn rồi sau đó mới phát triển thành ung thư.

Khoanh vùng.

PV: Liên Hiệp Quốc hiện lưu trữ trong kho dữ liệu nửa triệu cuộc thử nghiệm. Chẳng bao lâu nữa cơ quan này sẽ công bố phúc trình cho biết những vùng nào trên thế giới có nhiều nguy cơ bị nhiễm độc chất asen.

Cho tới nay, các cuộc thử nghiệm do Liên Hiệp Quốc thực hiện cho thấy những vùng bị nhiễm asen nhiều ở Á Châu là vùng châu thổ sông Irrawaddy ở Miến Điện, vùng châu thổ sông Hoàng Hà ở Trung Quốc, khu lòng chảo Chao Praya tại Thái Lan, vùng hồ Tonle Sap, tức khu vực Biển Hồ ở Campuchia cũng như vùng sông Mekong. Mặc dù toàn thể các hệ thống sông ngòi trực thuộc sông Mekong đều có thể được coi là có nguy cơ bị nhiễm độc hóa chất asen, thế nhưng ông Henderson cho rằng người ta khó lòng phân biệt được giếng nào lành giếng nào độc.

MARK HENDERSON: Khi thử nghiệm giếng nước, quý vị có thể sẽ thấy rằng giếng này thì chứa asen thế nhưng giếng nọ, cách đó 50 mét, lại không có. Như vậy đây là vấn đề hết sức phức tạp: chỗ này thì có, chỗ kia thì không.

PV: Không có phương cách hoặc thuốc thang nào có thể chữa trị cho người bị nhiễm độc hóa chất asen. Đã vậy việc loại bỏ độc chất này trong nước là chuyện rất khó khăn và tốn kém. Thường thì người ta đánh dấu những giếng có hóa chất asen bằng cách dùng sơn màu đỏ sơn chung quanh giếng và nước của giếng này chỉ được dùng để giặt giũ và rửa chén bát mà thôi. Giặt giũ và rửa chén bát thì vô hại. Trong trường hợp giếng bị nhiễm độc chất asen, người dân phải tìm cách khác để có nước uống, chẳng hạn phải hứng nước mưa. Ông Nuon Pichnimith, Phó Giám đốc Sở Cấp nước Khu vực Nông thôn Campuchia, cho hay mặc dù người ta phát hiện rất nhiều nguồn nước ở Campuchia bị nhiễm asen, thế nhưng nói chung những khu vực bị nhiễm lại tập trung rất nhiều trong những nơi đông đúc dân cư gần Thủ đô Phnom Penh.

NUON PICHNIMITH: Khi chúng tôi thấy hiện tượng nhiễm độc ở giếng nào đó thì chúng tôi dùng sơn đỏ đánh dấu những giếng này và không cho dân chúng uống nước giếng đó. Khu vực này có nhiều ở quận Kien Svay thuộc Thủ đô Phnom Penh. Chúng tôi không cho dân chúng tại quận dùng hầu hết các giếng nước ở đấy. Họ chỉ được dùng nước làm những việc như tắm giặt chứ không được uống.

Khả quan.

PV: Trong khi đó ông Mark Henderson cho hay các nỗ lực nhằm giới hạn mức độ tác hại của độc chất asen đang tiến triển tốt.

MARK HENDERSON: Cơ quan UNICEF chúng tôi và chính quyền đã hợp tác và nay chính quyền đã thông hiểu và nhất trí về phương cách đối phó với vấn đề. Chính quyền đã thống nhất về cách xử lý những nơi nhiễm asen. Ngoài ra chính quyền cũng đã đề ra chính sách nhằm đối phó với vấn đề nhiễm độc asen trên phạm vi toàn quốc. Nay là giai đoạn thực thi chính sách và tiếp tục hỗ trợ người dân tại những nơi có nguy cơ bị nhiễm độc, đồng thời tìm nguồn nước an toàn khác để mọi người có nước sạch để uống.

Khoanh vùng

PV: Liên Hiệp Quốc hiện lưu trữ trong kho dữ liệu nửa triệu cuộc thử nghiệm. Chẳng bao lâu nữa cơ quan này sẽ công bố phúc trình cho biết những vùng nào trên thế giới có nhiều nguy cơ bị nhiễm độc chất asen.

Cho tới nay, các cuộc thử nghiệm do Liên Hiệp Quốc thực hiện cho thấy những vùng bị nhiễm asen nhiều ở Á Châu là vùng châu thổ sông Irrawaddy ở Miến Điện, vùng châu thổ sông Hoàng Hà ở Trung Quốc, khu lòng chảo Chao Praya tại Thái Lan, vùng hồ Tonle Sap, tức khu vực Biển Hồ ở Campuchia cũng như vùng sông Mekong. Mặc dù toàn thể các hệ thống sông ngòi trực thuộc sông Mekong đều có thể được coi là có nguy cơ bị nhiễm độc hóa chất asen, thế nhưng ông Henderson cho rằng người ta khó lòng phân biệt được giếng nào tốt giếng nào độc.

MARK HENDERSON: Khi thử nghiệm giếng nước, quý vị có thể sẽ thấy rằng giếng này thì chứa asen thế nhưng giếng nọ, cách đó 50 mét, lại không có. Như vậy đây là vấn đề hết sức phức tạp: chỗ này thì có, chỗ kia thì không.

PV: Không có phương cách hoặc thuốc thang nào có thể chữa trị cho người bị nhiễm độc hóa chất asen. Đã vậy việc loại bỏ độc chất này trong nước là chuyện rất khó khăn và tốn kém. Thường thì người ta đánh dấu những giếng có hóa chất asen bằng cách dùng sơn màu đỏ sơn chung quanh giếng và nước của giếng này chỉ được dùng để giặt giũ và rửa chén bát mà thôi. Giặt giũ và rửa chén bát thì vô hại. Trong trường hợp giếng bị nhiễm độc chất asen, người dân phải tìm cách khác để có nước uống, chẳng hạn phải hứng nước mưa. Ông Nuon Pichnimith, Phó Giám đốc Sở Cấp nước Khu vực Nông thôn Campuchia, cho hay mặc dù người ta phát hiện rất nhiều nguồn nước ở Campuchia bị nhiễm asen, thế nhưng nói chung những khu vực bị nhiễm lại tập trung rất nhiều trong những nơi đông đúc dân cư gần Thủ đô Phnom Penh.

NUON PICHNIMITH: Khi chúng tôi thấy hiện tượng nhiễm độc ở giếng nào đó thì chúng tôi dùng sơn đỏ đánh dấu những giếng này và không cho dân chúng uống nước giếng đó. Khu vực này có nhiều ở quận Kien Svay thuộc Thủ đô Phnom Penh. Chúng tôi không cho dân chúng tại quận dùng hầu hết các giếng nước ở đấy. Họ chỉ được dùng nước làm những việc như tắm giặt chứ không được uống.

Khả quan.

PV: Trong khi đó ông Mark Henderson cho hay các nỗ lực nhằm giới hạn tầm tác hại của độc chất asen đang tiến triển tốt.

MARK HENDERSON: Cơ quan UNICEF chúng tôi và chính quyền đã hợp tác và nay chính quyền đã thông hiểu và nhất trí về phương cách đối phó với vấn đề. Chính quyền đã thống nhất về cách xử lý những nơi nhiễm asen. Ngoài ra chính quyền cũng đã đề ra chính sách nhằm đối phó với vấn đề nhiễm độc asen trên phạm vi toàn quốc. Nay là giai đoạn thực thi chính sách và tiếp tục hỗ trợ người dân tại những nơi có nguy cơ bị nhiễm độc, đồng thời tìm nguồn nước an toàn khác để mọi người có nước sạch để uống.