Chuyện nhân quyền ở Trung Quốc.

Trung Quốc tuyên bố trong thời gian hai năm sắp tới họ sẽ thực thi điều họ gọi là kế hoạch hành động nhân quyền.

Biên tập viên Sen Lam thuộc ban Á Châu Thái Bình Dương của Đài Úc Châu (Radio Australia) đã phỏng vấn bà Sophie Richardson, Giám đốc khu vực Á Châu thuộc tổ chức Quan sát Nhân quyền (HWR-Human Rights Watch). Đây là tổ chức có trụ sở chính tại Thủ đô Washington DC, Hoa Kỳ.

Lời nói không đi đôi với việc làm.

PV: Thưa bà, trong vấn đề nhân quyền, lời nói và kế hoạch không thôi thì có lẽ vẫn chưa đủ. Thế nhưng, phải chăng kế hoạch hành động nhân quyền do Trung Quốc soạn thảo là bước đi đúng hướng?

SOPHIE RICHARDSON: “Kể ra hãy còn quá sớm để có thể phủ nhận nỗ lực này của họ. Dĩ nhiên là mọi người đều muốn khuyến khích Trung Quốc đưa vấn đề nhân quyền ra thảo luận công khai hơn, đồng thời cũng muốn chính phủ nước này chú tâm nhiều hơn tới việc bảo vệ nhân quyền.Tuy nhiên như ông biết đấy, nhiều luật lệ của Trung Quốc xem ra thì rất tuyệt vời nhưng chúng chỉ tuyệt vời trên giấy tờ mà thôi chứ chẳng được duy trì và áp dụng trong thực tế. Vì thế, vấn đề chính ở đây là mọi người sẽ chú tâm theo dõi xem kế hoạch hành động nhân quyền do chính phủ Trung Quốc đề ra có đề cập tới những vi phạm nghiêm trọng nhất và có được thực sự thực thi hay không.”

PV: “Thưa bà Sophie, bà có thể cho biết về kế hoạch hành động nhân quyền của Trung Quốc hay không?”

SOPHIE RICHARDSON: “Điều đáng tiếc là nhiều câu hỏi quan trọng về kế hoạch này chưa được tiết lộ. Theo chỗ chúng tôi biết, kế hoạch có phác họa một chương trình khá mơ hồ nhằm cổ vũ cho những vấn đề như quyền chính trị đồng thời cũng chú trọng hơn tới quyền của phụ nữ, quyền của trẻ em, vị thế của người dân tộc thiểu số. Tuy nhiên trong lúc này, người ta đã thấy trước là kế hoạch này lại do hai cơ quan điều hành là Bộ Ngoại giao và Văn phòng Thông tin thuộc Hội đồng Nhà nước. Hai cơ quan này thực chất là bộ mặt mà chính phủ Trung Quốc muốn phô ra cho thế giới bên ngoài thấy. Điều quan trọng mọi người cần biết là: trong vấn đề vi phạm nhân quyền và trong vấn đề ngăn chặn các vụ vi phạm, kế hoạch hành động nhân quyền đã bỏ sót một số những cơ quan quan trọng nhất, ví dụ như Bộ Công an và Bộ Tư pháp. Việc những cơ quan này không được chính phủ Trung Quốc chú tâm tới khi họ soạn thảo kế hoạch là vấn đề cần phải bàn.”

Tại sao Trung Quốc công bố kế hoạch?

PV: Bộ Công an và Bộ Tư pháp là những bộ bị cáo buộc có quyền lực vô biên trong việc bắt bớ người dân. Nếu những cơ quan này không được bao gồm trong kế hoạch hành động nhân quyền thì theo bà những cơ quan đó sẽ hỗ trợ cho vấn đề nhân quyền tới mức nào?

SOPHIE RICHARDSON: “Ở điểm này thì tình hình không có vẻ gì là tốt đẹp. Theo tôi, chúng ta cần chờ một ít thời gian nữa để xem những cơ quan này phản ứng ra sao. Tuy nhiên, tôi cho rằng thời điểm mà Trung Quốc công bố kế hoạch hành động nhân quyền cũng là điều đáng để chúng ta lưu ý: Bắc Kinh công bố kế hoạch hành động nhân quyền trong ngày người dân Mỹ đi bầu tổng thống. Điều trước giờ Trung Quốc vẫn thường làm là mỗi khi Hoa Kỳ có chính phủ mới thì chính phủ Trung Quốc đều thực hiện một số động tác có liên quan tới nhân quyền. Việc người dân Mỹ đi bầu có thể đã khiến chính phủ Trung Quốc công bố kế hoạch hành động nhân quyền vì thực ra kế hoạch này chưa hề được đem ra thảo luận ở Trung Quốc. Ngoài ra, Trung Quốc sắp sửa duyệt xét hai văn kiện quan trọng của Liên Hiệp Quốc. Đó là Công ước Chống Bạo hành (the Convention against Torture) và việc Duyệt xét Phổ quát có Định kỳ (Universal Periodic Review). Việc chính phủ Trung Quốc công bố kế hoạch hành động nhân quyền có thể là động tác nhằm ngăn chặn những lời chỉ trích khi các buổi xét duyệt được xúc tiến trong lúc này và vào tháng Một năm 2009.”

PV: Hiến pháp Trung Quốc có nhiều điều khoản bảo vệ quyền của người dân. Thế nhưng thưa bà, trong thực tế có phải là nhà cầm quyền Trung Quốc vẫn thường làm ngơ hiến pháp và luật lệ hay sao?

SOPHIE RICHARDSON: “Đúng vậy. Hiến pháp Trung quốc rất tuyệt vời trên giấy tờ về vấn đề quyền con người. Thế nhưng thực tế thì khác. Đây là vấn đề cần phải bàn bạc.”

Lời nói không đi đôi với việc làm.

PV: Thưa bà, trong vấn đề nhân quyền, lời nói và kế hoạch không thôi thì có lẽ vẫn chưa đủ. Thế nhưng, phải chăng kế hoạch hành động nhân quyền do Trung Quốc soạn thảo là bước đi đúng hướng?

SOPHIE RICHARDSON: “Kể ra hãy còn quá sớm để có thể phủ nhận nỗ lực này của họ. Dĩ nhiên là mọi người đều muốn khuyến khích Trung Quốc đưa vấn đề nhân quyền ra thảo luận công khai hơn, đồng thời cũng muốn chính phủ nước này chú tâm nhiều hơn tới việc bảo vệ nhân quyền.Tuy nhiên như ông biết đấy, nhiều luật lệ của Trung Quốc xem ra thì rất tuyệt vời nhưng chúng chỉ tuyệt vời trên giấy tờ mà thôi chứ chẳng được duy trì và áp dụng trong thực tế. Vì thế, vấn đề chính ở đây là mọi người sẽ chú tâm theo dõi xem kế hoạch hành động nhân quyền do chính phủ Trung Quốc đề ra có đề cập tới những vi phạm nghiêm trọng nhất và có được thực sự thực thi hay không.”

PV: “Thưa bà Sophie, bà có thể cho biết về kế hoạch hành động nhân quyền của Trung Quốc hay không?”

SOPHIE RICHARDSON: “Điều đáng tiếc là nhiều câu hỏi quan trọng về kế hoạch này chưa được tiết lộ. Theo chỗ chúng tôi biết, kế hoạch có phác họa một chương trình khá mơ hồ nhằm cổ vũ cho những vấn đề như quyền chính trị đồng thời cũng chú trọng hơn tới quyền của phụ nữ, quyền của trẻ em, vị thế của người dân tộc thiểu số. Tuy nhiên trong lúc này, người ta đã thấy trước là kế hoạch này lại do hai cơ quan điều hành là Bộ Ngoại giao và Văn phòng Thông tin thuộc Hội đồng Nhà nước. Hai cơ quan này thực chất là bộ mặt mà chính phủ Trung Quốc muốn phô ra cho thế giới bên ngoài thấy. Điều quan trọng mọi người cần biết là: trong vấn đề vi phạm nhân quyền và trong vấn đề ngăn chặn các vụ vi phạm, kế hoạch hành động nhân quyền đã bỏ sót một số những cơ quan quan trọng nhất, ví dụ như Bộ Công an và Bộ Tư pháp. Việc những cơ quan này không được chính phủ Trung Quốc chú tâm tới khi họ soạn thảo kế hoạch là vấn đề cần phải bàn.”

Tại sao Trung Quốc công bố kế hoạch?

PV: Bộ Công an và Bộ Tư pháp là những bộ bị cáo buộc có quyền lực vô biên trong việc bắt bớ người dân. Nếu những cơ quan này không được bao gồm trong kế hoạch hành động nhân quyền thì theo bà những cơ quan đó sẽ hỗ trợ cho vấn đề nhân quyền tới mức nào?

SOPHIE RICHARDSON: “Ở điểm này thì tình hình trông không có vẻ gì là tốt đẹp. Theo tôi, chúng ta cần chờ một ít thời gian nữa để xem những cơ quan này phản ứng ra sao. Tuy nhiên, tôi cho rằng thời điểm mà Trung Quốc công bố kế hoạch hành động nhân quyền cũng là điều đáng để chúng ta lưu ý: Bắc Kinh công bố kế hoạch hành động nhân quyền trong ngày người dân Mỹ đi bầu tổng thống. Điều trước giờ Trung Quốc vẫn thường làm là mỗi khi Hoa Kỳ có chính phủ mới thì chính phủ Trung Quốc đều thực hiện một số động tác có liên quan tới nhân quyền. Việc người dân Mỹ đi bầu có thể đã khiến chính phủ Trung Quốc công bố kế hoạch hành động nhân quyền vì thực ra kế hoạch này chưa hề được đem ra thảo luận ở Trung Quốc. Ngoài ra, Trung Quốc sắp sửa duyệt xét hai văn kiện quan trọng của Liên Hiệp Quốc. Đó là Công ước Chống Bạo hành (the Convention against Torture) và việc Duyệt xét Phổ quát có Định kỳ (Universal Periodic Review). Việc chính phủ Trung Quốc công bố kế hoạch hành động nhân quyền có thể là động tác nhằm ngăn chặn những lời chỉ trích khi các buổi xét duyệt được xúc tiến trong lúc này và vào tháng Giêng năm 2009.”

PV: Hiến pháp Trung Quốc có nhiều điều khoản bảo vệ quyền của người dân. Thế nhưng thưa bà, trong thực tế có phải là nhà cầm quyền Trung Quốc vẫn thường làm ngơ hiến pháp và luật lệ hay sao?

SOPHIE RICHARDSON: “Đúng vậy. Hiến pháp Trung quốc rất tuyệt vời trên giấy tờ về vấn đề quyền con người. Thế nhưng thực tế thì khác. Đây là vấn đề cần phải bàn bạc.”