Số phận dòng Mekong.

Vấn đề tài nguyên sông Mekong đã lại được mang ra bàn cãi trong một hội nghị quy tụ đại diện các tổ chức bảo vệ môi trường vừa diễn ra ở Bangkok vào cuối tuần qua. Tại cuộc họp, thành viên tham gia hội nghị đã đề cập đến nhiều dự án thủy điện mà chính phủ các nước trong vùng đang định xúc tiến trên dòng sông rộng lớn này.

Các nhà bảo vệ môi trường tỏ ra quan ngại là với tiến độ xây dựng đập nước như hiện nay, dòng Mekong sẽ chịu nhiều tác động làm đảo lộn cuộc sống của người dân địa phương. Thực vậy, hàng trăm năm qua, con sông là nguồn cá tôm nuôi sống các cộng đồng dân cư trong vùng, đồng thời phù sa theo dòng nước đã bồi đắp đồng ruộng hai bên bờ từ bao đời nay. Tuy nhiên, giới bảo vệ môi sinh thấu hiểu việc yêu cầu chính phủ các nước trong vùng duyệt xét lại những dự án xây đập quả không phải là chuyện dễ dàng.

Tìm hiểu quan điểm của một số nhà bảo vệ môi trường tham dự cuộc họp, phóng viên Đài Úc Norman Hermant đã phỏng vấn ông Sombath Somphone, một nhà bảo vệ môi trường người Lào và ông Zhang Chun Shun, nhà bảo vệ môi trường tại Trung Quốc.

SOMBATH SOMPHONE:"Hiện nay, khoảng cách giữa người giàu với người nghèo, giữa nhà nước với dân chúng là một hố sâu ngày càng rộng. Trong tình huống này, chính phủ các nước trong vùng lại cứ xúc tiến các công trình xây đập trong khi đúng ra phải cân nhắc cẩn thận mới phải."

Đã quá trễ!

PV: Dọc dòng sông Mekong ngày nay, hết công trình thủy điện này đến đập nước khác đang thi nhau mọc lên. Nhịp độ xây dựng khiến các nhà bảo vệ môi trường không khỏi quan ngại nhất là khi nhận thấy những dự án này đã làm đảo lộn phương thức đánh bắt cá tôm, đồng thời lượng nước chảy vào kênh rạch tưới tiêu hai bên sông cũng ngày càng giảm đi.

Cuộc họp được tổ chức nhằm hội tụ các nhà môi trường trong khu vực Mekong. Theo lời ban tổ chức, chính phủ các nước khi lập kế hoạch xây dựng đập thủy điện trên sông Mekong thường không bao giờ để tâm tới những vấn đề có thể tác động tới các cộng đồng cư dân hai bên bờ sông. Tất cả đại biểu đều nhìn nhận là mọi nỗ lực vận động bây giờ đã quá trễ vì Trung Quốc đã xây xong ba đập thủy điện ở thượng nguồn Mekong và hiện thời, hai đập nữa đang được xây dựng. Bên cạnh đó, ba nước ở hạ nguồn Mekong gồm Lào, Thái Lan và Campuchia cũng đang xem xét việc tiến hành thêm 11 dự án thủy điện nữa.

Ông Zhang Chun Shun, một nhà bảo vệ môi trường tại Trung Quốc, bày tỏ rằng trước khi đến dự hội nghị, ông không hề hay biết gì hết về chuyện lâu nay các tổ chức môi trường vẫn kịch liệt chỉ trích việc nhà nước Trung Quốc xây đập trên sông Mekong.

ZHANG CHUN SHUN: "Báo chí nhà nước Trung Quốc thường chỉ đăng những tin tức có lợi cho chính quyền nhưng lại giấu biến các nguồn tin bất lợi. Do đó, đại đa số dân chúng trong nước không biết chuyện gì hết."

Bí mật nhà nước.

PV: Tương tự như thái độ của Trung Quốc, chính quyền những nước dọc sông Mekong lâu nay cũng thường giữ kín các dự án thủy điện. Chính vì vậy, các tổ chức bảo vệ môi trường gặp rất nhiều khó khăn trong công tác vận động quần chúng và từ đó cũng không thể lường trước được hậu quả của những công trình này.

Bên cạnh đó, tổ chức Oxfam của Úc còn nêu lên một vấn đề nữa: đó là việc các tổ chức tài chính thường không công bố chi tiết các chương trình phát triển dọc sông Mekong. Cụ thể như tại hội nghị Bangkok, tổ chức này đã cho phổ biến một bản phúc trình, nội dung chỉ trích Ngân hàng Phát triển Á Châu là đã tài trợ cho các dự án xây dựng hạ tầng cơ sở mà không chú ý đến hậu quả đối với các cộng đồng địa phương.

Ngân hàng Phát triển Á châu nhìn nhận bản báo cáo của tổ chức Oxfam cũng có nhiều điểm đúng, chứ chẳng phải không. Tuy nhiên, Ngân hàng Phát triển Á châu khẳng định các dự án tài trợ đã mang lại phúc lợi cho đại đa số cư dân sinh sống dọc hai bên sông.

Một viên chức của Ngân hàng Phát triển Á châu cho rằng: "Có thể thấy rõ sự chuyển biến vào thời gian qua trong công tác xóa đói giảm nghèo tại khu vực, cụ thể là người dân Lào, Campuchia, Việt Nam, ở miền Nam Trung Quốc, nay có cuộc sống khấm khá hơn. Hầu hết người dân trong vùng đều nhìn nhận là lợi tức của họ được cải thiện hơn trước."

Dù vậy, ông Sombath, nhà bảo vệ môi trường người Lào, nhấn mạnh nếu chính phủ các nước không chú ý lắng nghe những vấn đề được nêu lên thì dòng sông Mekong sẽ phải nhận chịu thêm nhiều tác hại khôn lường.

SOMBATH SOMPHONE:"Chúng tôi hiện tự hỏi không biết có cách nào để trình bày quan điểm với chính quyền. Hiện thời cái khó là phải làm sao cho tiếng nói của người dân thấp cổ bé miệng đến được tai các quan lớn. Khổ nỗi trong hoàn cảnh nước Lào bây giờ, chúng tôi không có cách nào cả."

PV: Rõ ràng là từ đây cho đến lúc chính quyền Lào và các nước dọc sông Mekong hiểu ra vấn đề, nhiều đập nước khác sẽ tiếp tục mọc lên, bóp nghẹt thủy lộ này.

Norman Hermant.

Đã quá trễ!

PV: Dọc dòng sông Mekong ngày nay, hết công trình thủy điện này đến đập nước khác đang thi nhau mọc lên. Nhịp độ xây dựng khiến các nhà bảo vệ môi trường không khỏi quan ngại nhất là khi nhận thấy những dự án này đã làm đảo lộn phương thức đánh bắt cá tôm, đồng thời lượng nước chảy vào kênh rạch tưới tiêu hai bên sông cũng ngày càng giảm đi.

Cuộc họp được tổ chức nhằm hội tụ các nhà môi trường trong khu vực Mekong. Theo lời ban tổ chức, chính phủ các nước khi lập kế hoạch xây dựng đập thủy điện trên sông Mekong thường không bao giờ để tâm tới những vấn đề có thể tác động tới các cộng đồng cư dân hai bên bờ sông. Tất cả đại biểu đều nhìn nhận là mọi nỗ lực vận động bây giờ đã quá trễ vì Trung Quốc đã xây xong ba đập thủy điện ở thượng nguồn Mekong và hiện thời, hai đập nữa đang được xây dựng. Bên cạnh đó, ba nước ở hạ nguồn Mekong gồm Lào, Thái Lan và Campuchia cũng đang xem xét việc tiến hành thêm 11 dự án thủy điện nữa.

Ông Zhang Chun Shun, một nhà bảo vệ môi trường tại Trung Quốc, bày tỏ rằng trước khi đến dự hội nghị, ông không hề hay biết gì hết về chuyện lâu nay các tổ chức môi trường vẫn kịch liệt chỉ trích việc nhà nước Trung Quốc xây đập trên sông Mekong.

ZHANG CHUN SHUN: "Báo chí nhà nước Trung Quốc thường chỉ đăng những tin tức có lợi cho chính quyền nhưng lại giấu biến các nguồn tin bất lợi. Do đó, đại đa số dân chúng trong nước không biết chuyện gì hết."

Bí mật nhà nước.

PV: Tương tự như thái độ của Trung Quốc, chính quyền những nước dọc sông Mekong lâu nay cũng thường giữ kín các dự án thủy điện. Chính vì vậy, các tổ chức bảo vệ môi trường gặp rất nhiều khó khăn trong công tác vận động quần chúng và từ đó cũng không thể lường trước được hậu quả của những công trình này.

Bên cạnh đó, tổ chức Oxfam của Úc còn nêu lên một vấn đề nữa: đó là việc các tổ chức tài chính thường không công bố chi tiết các chương trình phát triển dọc sông Mekong. Cụ thể như tại hội nghị Bangkok, tổ chức này đã cho phổ biến một bản phúc trình, nội dung chỉ trích Ngân hàng Phát triển Á Châu là đã tài trợ cho các dự án xây dựng hạ tầng cơ sở mà không chú ý đến hậu quả đối với các cộng đồng địa phương.

Ngân hàng Phát triển Á châu nhìn nhận bản báo cáo của tổ chức Oxfam cũng có nhiều điểm đúng, chứ chẳng phải không. Tuy nhiên, Ngân hàng Phát triển Á châu khẳng định các dự án tài trợ đã mang lại phúc lợi cho đại đa số cư dân sinh sống dọc hai bên sông.

Một viên chức của Ngân hàng Phát triển Á châu cho rằng: "Có thể thấy rõ sự chuyển biến vào thời gian qua trong công tác xóa đói giảm nghèo tại khu vực, cụ thể là người dân Lào, Campuchia, Việt Nam, ở miền Nam Trung Quốc, nay có cuộc sống khấm khá hơn. Hầu hết người dân trong vùng đều nhìn nhận là lợi tức của họ được cải thiện hơn trước."

Dù vậy, ông Sombath, nhà bảo vệ môi trường người Lào, nhấn mạnh nếu chính phủ các nước không chú ý lắng nghe những vấn đề được nêu lên thì dòng sông Mekong sẽ phải nhận chịu thêm nhiều tác hại khôn lường.

SOMBATH SOMPHONE:"Chúng tôi hiện tự hỏi không biết có cách nào để trình bày quan điểm với chính quyền. Hiện thời cái khó là phải làm sao cho tiếng nói của người dân thấp cổ bé miệng đến được tai các quan lớn. Khổ nỗi trong hoàn cảnh nước Lào bây giờ, chúng tôi không có cách nào cả."

PV: Rõ ràng là từ đây cho đến lúc chính quyền Lào và các nước dọc sông Mekong hiểu ra vấn đề, nhiều đập nước khác sẽ tiếp tục mọc lên, bóp nghẹt thủy lộ này.

Norman Hermant.