Những vấn đề trong việc dạy và học tiếng Hoa ở Úc.

Thủ tướng Úc Kevin Rudd là người thông thạo tiếng Trung Quốc Phổ thông. Vì thế không có gì ngạc nhiên khi ông Rudd muốn người Úc phải “có khả năng đọc và viết ngôn ngữ các nước Á Châu” và khuyến khích sinh viên, học sinh Úc học thêm tiếng Trung Quốc Phổ thông.

Tuy nhiên, Tiến sĩ Jane Orton lại tỏ vẻ hoài nghi và cho rằng không chắc Úc có thể đạt được mục tiêu này. Mới đây, bà Orton đã thực hiện một nghiên cứu cho thấy rất nhiều học sinh đã bỏ học ngôn ngữ này vì các em không theo kịp các bạn vốn là người Hoa hoặc người Úc gốc Hoa.

Trong cuộc phỏng vấn dành cho biên tập viên Sen Lam thuộc ban Á Châu Thái Bình Dương của Đài Úc Châu (Radio Australia), Tiến sĩ Jane Orton cho biết về một số trở ngại của học sinh Úc khi theo học môn tiếng Hoa cùng vài vấn đề liên quan chẳng hạn như tình trạng bất cập trong việc sắp xếp trình độ học sinh, sự khó khăn của bản thân ngôn ngữ này v.v… Bà Orton hiện đang dạy tại trường Melbourne Graduate School of Education.

Làm sao để tăng học sinh tiếng Hoa?

JANE ORTON: “Nếu muốn tăng số học sinh theo học tiếng Hoa thì chúng ta phải nhắm tới các em học sinh không phải là người gốc Hoa. Lý do là vì hầu hết các em học sinh gốc Hoa đều ghi danh học tiếng Hoa và đều tiếp tục theo học ngôn ngữ này. Tuy nhiên, số học sinh gốc Hoa chỉ có giới hạn nhất định và vì thế về mặt số lượng, số học sinh này không tăng nhiều. Trong khi đó, học sinh không phải gốc Hoa là số mà chúng ta có thể khuyến khích tăng lên nhiều. Tuy nhiên, đây cũng chính là số học sinh bỏ học môn tiếng Hoa nhiều nhất.”

PV: Xin bà vui lòng nói thêm về học sinh không phải gốc Hoa.

JANE ORTON: “Đây chính là nhóm vô cùng phức tạp. Học sinh học tiếng Hoa bao gồm nhiều nhóm khác nhau: có học sinh người Úc gốc Hoa nói tiếng Hoa tại nhà; ngoài ra cũng có nhóm học sinh gốc Hoa nhưng không nói tiếng Hoa tại nhà; thêm vào đó có nhóm học sinh chỉ học tiếng Hoa ở lớp học và không nói tiếng Hoa ở nhà. Những em thuộc nhóm sau cùng này là các học sinh phát xuất từ nhiều nguồn gốc khác nhau.”

PV: Thưa bà tôi nghĩ trong lớp học tiếng Hoa, các em học sinh gốc Hoa sẽ khuyến khích các em không phải gốc Hoa học hành khá hơn chứ, có phải vậy không?

JANE ORTON: “Có thể lắm. Thế nhưng chuyện học hành khá hơn hay không còn tùy thuộc vào số lượng lớn nhỏ của các nhóm học sinh mà tôi vừa nêu lên. Tuy nhiên, việc này đòi hỏi rất nhiều công sức, nỗ lực của các giáo viên dạy tiếng Hoa vì họ phải dạy hai trình độ hết sức khác nhau. Bởi vì ngay cả một học sinh bản ngữ năm tuổi nói tiếng Hoa rất tự tin, chỉ có điều là vốn từ vựng của em chưa nhiều như người lớn mà thôi. Còn ngoài ra thì em đặc biệt giỏi về ngữ pháp, ngữ âm và từ vựng vốn là những lĩnh vực mà các học sinh không phải gốc Hoa cảm thấy rất khó.”

Hai nhóm ba trình độ!

PV: Vậy chứ học sinh không được phân chia theo khả năng, theo trình độ khác biệt về tiếng Hoa hay sao?

JANE ORTON: “Trên toàn nước Úc, vào cuối năm lớp 12, học sinh hoặc là thi tiếng Hoa như tiếng mẹ đẻ hoặc là thi tiếng Hoa như một ngoại ngữ. Nhưng chúng tôi cũng tiến hành phân chia ngay từ năm lớp 11 như sau: nhóm thứ nhất là học sinh sinh ra, lớn lên và học tiếng Hoa trong môi trường Hoa ngữ, nhóm thứ hai là học sinh được học tiếng Hoa từ nhỏ nhưng vẫn trong môi trường Anh ngữ. Dĩ nhiên là nhóm thứ nhất cảm thấy tự tin hơn rất nhiều so với nhóm thứ hai. Trong bản báo cáo, tôi đã nói rõ là trong các lớp học tiếng Hoa ở các trường tại Úc, học sinh được dạy dỗ theo hai trình độ trong khi trong thực tế thì lại có tới ba trình độ. Chuyện này cũng giống như việc trong một lớp có ba học sinh có các độ tuổi là 5, 12 và 17 tuổi. Bạn không thể bắt em 12 tuổi phải chơi trò xây khăn (‘Xây khăn, khăn nổi khăn chìm. Ba bên bốn phía đi tìm cái khăn’) như em 5 tuổi được. Tương tự như thế, bạn cũng không muốn em 12 tuổi phải ra sân chơi bóng đá với em 17 tuổi vì em này sẽ bị em 17 tuổi đè ngã ngay.

“Vì thế theo tôi, chúng ta cần chia các em thành ba nhóm với ba trình độ khác nhau. Chúng ta cũng cần nuôi dưỡng em 12 tuổi, tức em sinh trưởng tại Úc và nói tiếng Hoa tại nhà. Đây là những em nói được hai ngôn ngữ, được hấp thụ hai nền văn hóa. Chúng ta muốn những em này giỏi tiếng Hoa đồng thời cũng không muốn các em bị xếp chung với nhóm những em mới chập chững học ngôn ngữ này.”

PV: Thưa bà, khi học tiếng Hoa trong lớp thì các em học chữ Hán hay học tiếng Hoa qua phiên âm bằng mẫu tự La tinh?

JANE ORTON: “Hệ thống dùng ký tự La tinh để phiên âm trong tiếng Hoa được mọi người, kể cả người Trung Quốc, sử dụng để viết các bảng chỉ dẫn trên đường phố và nhiều thứ khác. Đại loại là như thế. Thế nhưng khi học tiếng Hoa thì mọi người đều học chữ viết của thứ tiếng này. Tuy nhiên, tiến trình học chữ Hán là rất nhiêu khê, chậm chạp. Dĩ nhiên muốn học tiếng Hoa thì bạn phải học chữ Hán vì đấy là thứ chữ viết người Hoa dùng để ghi lại ngôn ngữ của họ. Nhưng trước giờ người ta vẫn luôn luôn tranh cãi về vấn đề làm sao để giữ cân bằng giữa việc học thế nào cho nhanh (sử dụng ký tự La tinh) và học thế nào được nhiều (học viết chữ Hán).”

Học tiếng Hoa rất khó.

PV: "Chính bản thân tôi cũng thấy việc học chữ Hán là một thách đố rất lớn. Như vậy những người không phải là người gốc Hoa hẳn là còn thấy khó khăn đến thế nào nữa, phải vậy không thưa bà?”

JANE ORTON: “Việc học chữ Hán là công việc vất vả chứ không chỉ khó khăn thôi. Thế nhưng theo tôi, việc học này cũng khá là thích thú chứ chẳng phải là không. Bạn sẽ có cảm giác đặc biệt nếu bạn biết được nét chữ của tiếng Hoa. Chữ Hán đẹp lắm. Thế nhưng, theo tôi, học tiếng Hoa cũng giống như học biết thêm bất cứ điều gì khác, chẳng hạn như khi bạn cần phải nhớ số điện thoại hoặc phải nhớ những gì đòi hỏi phải nhớ cho sâu, cho chắc thì việc văn ôn võ luyện thường xuyên là việc rất cần làm để luyện trí nhớ.”

PV: "Như vậy, chỉ trên phương diện này mà thôi thì có phải tiếng Hoa là ngôn ngữ mà người học cảm thấy khó học hơn so với các ngôn ngữ đã được ký tự bằng tiếng La tinh?”

JANE ORTON: “So với những ngôn ngữ đó thì tiếng Hoa khó học hơn nhiều. Từ nhiều năm qua, Học viện Ngoại ngữ ở Thủ đô Washington DC, Hoa Kỳ và nhiều học viện ngôn ngữ đã thực hiện nhiều cuộc nghiên cứu để so sánh các ngôn ngữ. Tất cả các cơ quan nghiên cứu đều công nhận rằng nếu một người nói tiếng Anh bản ngữ cần phải mất 600 tiếng đồng hồ để sử dụng nhuần nhuyễn những ngôn ngữ như Pháp, Đức hoặc Ý thì cũng chính người này phải mất tới 2.200 tiếng đồng hồ mới nhuần nhuyễn được tiếng Hoa. Ấy thế mà tại các trường học ở nước Úc, chúng ta lại xem việc học tiếng Hoa cũng như các thứ tiếng khác. Học sinh tiếng Hoa hoặc tiếng Pháp cũng học 500 giờ y như nhau.”

Làm sao để tăng học sinh tiếng Hoa?

JANE ORTON: “Nếu muốn tăng số học sinh theo học tiếng Hoa thì chúng ta phải nhắm tới các em học sinh không phải là người gốc Hoa. Lý do là vì hầu hết các em học sinh gốc Hoa đều ghi danh học tiếng Hoa và đều tiếp tục theo học ngôn ngữ này. Tuy nhiên, số học sinh gốc Hoa chỉ có giới hạn nhất định và vì thế về mặt số lượng, số học sinh này không tăng nhiều. Trong khi đó, học sinh không phải gốc Hoa là số mà chúng ta có thể khuyến khích tăng lên nhiều. Tuy nhiên, đây cũng chính là số học sinh bỏ học môn tiếng Hoa nhiều nhất.”

PV: Xin bà vui lòng nói thêm về học sinh không phải gốc Hoa.

JANE ORTON: “Đây chính là nhóm vô cùng phức tạp. Học sinh học tiếng Hoa bao gồm nhiều nhóm khác nhau: có học sinh người Úc gốc Hoa nói tiếng Hoa tại nhà; ngoài ra cũng có nhóm học sinh gốc Hoa nhưng không nói tiếng Hoa tại nhà; thêm vào đó có nhóm học sinh chỉ học tiếng Hoa ở lớp học và không nói tiếng Hoa ở nhà. Những em thuộc nhóm sau cùng này là các học sinh phát xuất từ nhiều nguồn gốc khác nhau.”

PV: Thưa bà tôi nghĩ trong lớp học tiếng Hoa, các em học sinh gốc Hoa sẽ khuyến khích các em không phải gốc Hoa học hành khá hơn chứ, có phải vậy không?

JANE ORTON: “Có thể lắm. Thế nhưng chuyện học hành khá hơn hay không còn tùy thuộc vào số lượng lớn nhỏ của các nhóm học sinh mà tôi vừa nêu lên. Tuy nhiên, việc này đòi hỏi rất nhiều công sức, nỗ lực của các giáo viên dạy tiếng Hoa vì họ phải dạy hai trình độ hết sức khác nhau. Bởi vì ngay cả một học sinh bản ngữ năm tuổi nói tiếng Hoa rất tự tin, chỉ có điều là vốn từ vựng của em chưa nhiều như người lớn mà thôi. Còn ngoài ra thì em đặc biệt giỏi về ngữ pháp, ngữ âm và từ vựng vốn là những lĩnh vực mà các học sinh không phải gốc Hoa cảm thấy rất khó.”

Hai nhóm ba trình độ!

PV: Vậy chứ học sinh không được phân chia theo khả năng, theo trình độ khác biệt về tiếng Hoa hay sao?

JANE ORTON: “Trên toàn nước Úc, vào cuối năm lớp 12, học sinh hoặc là thi tiếng Hoa như tiếng mẹ đẻ hoặc là thi tiếng Hoa như một ngoại ngữ. Nhưng chúng tôi cũng tiến hành phân chia ngay từ năm lớp 11 như sau: nhóm thứ nhất là học sinh sinh ra, lớn lên và học tiếng Hoa trong môi trường Hoa ngữ, nhóm thứ hai là học sinh được học tiếng Hoa từ nhỏ nhưng vẫn trong môi trường Anh ngữ. Dĩ nhiên là nhóm thứ nhất cảm thấy tự tin hơn rất nhiều so với nhóm thứ hai. Trong bản báo cáo, tôi đã nói rõ là trong các lớp học tiếng Hoa ở các trường tại Úc, học sinh được dạy dỗ theo hai trình độ trong khi trong thực tế thì lại có tới ba trình độ. Chuyện này cũng giống như việc trong một lớp có ba học sinh có các độ tuổi là 5, 12 và 17 tuổi. Bạn không thể bắt em 12 tuổi phải chơi trò xây khăn (‘Xây khăn, khăn nổi khăn chìm. Ba bên bốn phía đi tìm cái khăn’) như em 5 tuổi được. Tương tự như thế, bạn cũng không muốn em 12 tuổi phải ra sân chơi bóng đá với em 17 tuổi vì em này sẽ bị em 17 tuổi đè ngã ngay.

“Vì thế theo tôi, chúng ta cần chia các em thành ba nhóm với ba trình độ khác nhau. Chúng ta cũng cần nuôi dưỡng em 12 tuổi, tức em sinh trưởng tại Úc và nói tiếng Hoa tại nhà. Đây là những em nói được hai ngôn ngữ, được hấp thụ hai nền văn hóa. Chúng ta muốn những em này giỏi tiếng Hoa đồng thời cũng không muốn các em bị xếp chung với nhóm những em mới chập chững học ngôn ngữ này.”

PV: Thưa bà, khi học tiếng Hoa trong lớp thì các em học chữ Hán hay học tiếng Hoa qua phiên âm bằng mẫu tự La tinh?

JANE ORTON: “Hệ thống dùng ký tự La tinh để phiên âm trong tiếng Hoa được mọi người, kể cả người Trung Quốc, sử dụng để viết các bảng chỉ dẫn trên đường phố và nhiều thứ khác. Đại loại là như thế. Thế nhưng khi học tiếng Hoa thì mọi người đều học chữ viết của thứ tiếng này. Tuy nhiên, tiến trình học chữ Hán là rất nhiêu khê, chậm chạp. Dĩ nhiên muốn học tiếng Hoa thì bạn phải học chữ Hán vì đấy là thứ chữ viết người Hoa dùng để ghi lại ngôn ngữ của họ. Nhưng trước giờ người ta vẫn luôn luôn tranh cãi về vấn đề làm sao để giữ cân bằng giữa việc học thế nào cho nhanh (sử dụng ký tự La tinh) và học thế nào được nhiều (học viết chữ Hán).”

Học tiếng Hoa rất khó.

PV: "Chính bản thân tôi cũng thấy việc học chữ Hán là một thách đố rất lớn. Như vậy những người không phải là người gốc Hoa hẳn là còn thấy khó khăn đến thế nào nữa, phải vậy không thưa bà?”

JANE ORTON: “Việc học chữ Hán là công việc vất vả chứ không chỉ khó khăn thôi. Thế nhưng theo tôi, việc học này cũng khá là thích thú chứ chẳng phải là không. Bạn sẽ có cảm giác đặc biệt nếu bạn biết được nét chữ của tiếng Hoa. Chữ Hán đẹp lắm. Thế nhưng, theo tôi, học tiếng Hoa cũng giống như học biết thêm bất cứ điều gì khác, chẳng hạn như khi bạn cần phải nhớ số điện thoại hoặc phải nhớ những gì đòi hỏi phải nhớ cho sâu, cho chắc thì việc văn ôn võ luyện thường xuyên là việc rất cần làm để luyện trí nhớ.”

PV: "Như vậy, chỉ trên phương diện này mà thôi thì có phải tiếng Hoa là ngôn ngữ mà người học cảm thấy khó học hơn so với các ngôn ngữ đã được ký tự bằng tiếng La tinh?”

JANE ORTON: “So với những ngôn ngữ đó thì tiếng Hoa khó học hơn nhiều. Từ nhiều năm qua, Học viện Ngoại ngữ ở Thủ đô Washington DC, Hoa Kỳ và nhiều học viện ngôn ngữ đã thực hiện nhiều cuộc nghiên cứu để so sánh các ngôn ngữ. Tất cả các cơ quan nghiên cứu đều công nhận rằng nếu một người nói tiếng Anh bản ngữ cần phải mất 600 tiếng đồng hồ để sử dụng nhuần nhuyễn những ngôn ngữ như Pháp, Đức hoặc Ý thì cũng chính người này phải mất tới 2.200 tiếng đồng hồ mới nhuần nhuyễn được tiếng Hoa. Ấy thế mà tại các trường học ở nước Úc, chúng ta lại xem việc học tiếng Hoa cũng như các thứ tiếng khác. Học sinh tiếng Hoa hoặc tiếng Pháp cũng học 500 giờ y như nhau.”